In Arnhem wordt al sinds het gemeentelijke Sociaal Speerpunten Plan (SSP) uit 1999 achter de voordeur gewerkt. De aanpak van toen is al zeer vergelijkbaar met de werkwijze van nu. Medewerkers van een corporatie of welzijnsorganisatie gaan bij bewoners in kwetsbare buurten op bezoek en bespreken wensen en problemen over wonen, werk, gezondheid, welzijn, opvoeding en financiën. Aandachtspunten worden waar mogelijk direct opgepakt, of doorgespeeld naar bevoegde instanties. Bij meervoudige problematiek wordt een case manager ingezet, die orde brengt en andere hulptrajecten start. De doelstellingen van de aanpak zijn vaak meervoudig: verbetering van de leefbaarheid en persoonlijke leefsituatie, inwinnen van informatie en faciliteren van verhuizing.

Corporatie aan het roer
In 2003 neemt Woningcorporatie Volkshuisvesting de rol van opdrachtgever over en wordt de Arnhemse aanpak nadrukkelijker aan herstructurering gekoppeld. In de wijk Malburgen dragen corporatiemedewerkers en maatschappelijk werkers bij aan de soepele verhuizing van 1250 Malburgse huishoudens wegens sloop-nieuwbouw in de wijk. Henk Nieuwhoff, coördinator van de aanpak bij uitvoerder Rijnstad welzijn en hulpverlening, legt uit: “Sloop zorgt voor veel onrust. Enerzijds fungeert je werk misschien als smeermiddel, maar anderzijds worden mensen ook écht geholpen. Bovendien is verhuizing een goed argument om bij de mensen binnen te komen.” Nadeel van de koppeling met herstructurering is dat bewoners na verhuizing uit beeld verdwijnen, waardoor de langetermijneffecten onduidelijk blijven.

In 2007 wordt in de wijk Geitenkamp de koppeling met verhuizing echter losgelaten. ‘Sleutel’ om toch bij bewoners binnen te komen blijkt de voorzieningencheck, waarbij wordt gekeken of huishoudens wel gebruik maken van alle (financiële) voorzieningen waarop zij recht hebben. Dit levert een huishouden gemiddeld € 1.000 per jaar op.
 
Schaalvergroting
Vanaf 2007 wordt de aanpak in Malburgen tevens uitgerold naar de Verschuerwijk en Rijnwijk. Corporaties Portaal en Vivare raken als opdrachtgever betrokken. Welzijnsorganisatie Rijnstad groeit, als uitvoerder, met de vraag mee. Welzijn en hulpverlening vallen nu binnen dezelfde organisatie. Dit heeft voor- en nadelen volgens Nieuwhoff: “Aan de ene kant zijn er kortere lijnen tussen de case managers en bijvoorbeeld sociaalcultureel werk en het buurtcentrum. Aan de andere kant wordt de organisatie ingewikkelder omdat we nu 10 mensen hebben op verschillende locaties.”
 
Nieuwhoff vertelt dat de aanpak anno 2009 in vrij hoge mate is geformaliseerd. Voor de ‘behandeling’ van een buurt wordt een jaar uitgetrokken: eerst drie maanden huisbezoeken, daarna volgt het case management. Na dit jaar trekt Rijnstad naar een nieuwe buurt. “Het komt wel eens voor dat ik toch contact houd met sommige bewoners, maar in principe moeten ze dan allemaal bij de juiste instanties onder dak zijn.”

Resultaten
In tien jaar is de Arnhemse achter-de-voordeuraanpak uitgegroeid van een pilot tot een breed uitgevoerde aanpak. Opmerkelijk is dat gegevens over de resultaten (de outcome) van de aanpak ontbreken. Zo is het niet duidelijk of de aanpak de leefbaarheid van de ‘behandelde’ buurten en de leefsituatie van individuele bewoners daadwerkelijk heeft verbeterd. Nieuwhoff is echter overtuigd van het nut van de aanpak: “Kijk, wij gaan als een soort sleepnet door de wijk. We trekken mensen omhoog en laten ze de mogelijkheden zien om zich zelfstandig staande te houden. Ik zie dat mensen minder ver terugzakken en positiever zijn over hun toekomst.”

Door Arjan Raatgever, adviseur KEI, tevens verschenen in KEI-publicatie A5: Sociale stijging, april 2009.

Meer informatie:

• KEI, Vernieuwingsproject Malburgen
• KEI-overzicht Achter-de-voordeur aanpak