Opkomst van de 'creatieve economie'
Florida in vogelvlucht
Publicaties over de creatieve economie
Bijdrage aan de economie
Rol van de overheid
En verder?
Links / meer lezen
Opkomst van de 'creatieve economie'
 |
Sinds de publicatie van Richard Florida’s boek The rise of the creative class in 2002 staan de ‘creatieve klasse’ en ‘creatieve economie’ volop in de belangstelling. Steden buitelen over elkaar heen om creatief te zijn of zich zo te profileren. Dat is maar goed ook, want creativiteit wordt in de economie meer en meer een factor van betekenis. De macht is aan de consument en voor bedrijven is innovatie, het toevoegen van waarde, en een snelle vermarkting van nieuwe ideeën van het allergrootste belang om te overleven. Zelfs in traditionele sectoren is het bedrijfsleven niet meer in de eerste plaats gericht op standaardisatie, maar op toevoeging van kwaliteit en betekenis. Juist dit creatieve deel in de huidige economie is snel groeiende. |
Florida in vogelvlucht
Florida ziet de opkomst van een klasse die creativiteit centraal stelt in werk en vrije tijd. Deze creatieve klasse woont het liefst in de stad, om elkaar te ontmoeten in zogenaamde third spaces (plekken waar men kan verblijven naast thuis en werk) en gebruik te maken van alle culturele voorzieningen. Zie ook het gedachtegoed van Florida.
De aanwezigheid van de creatieve klasse is voor bedrijven een belangrijke vestigingsplaatsfactor, aldus Florida. Dit biedt interessante perspectieven: een aantrekkelijk imago, meer werkgelegenheid en meer innovaties. Steden die de ruimte bieden aan talent, technologie en tolerantie, hebben volgens Florida de toekomst. | Naar de publicatie | Zie ook een interview in NRC Handelsblad
Publicaties over de creatieve economie
Sinds de publicatie van Florida zijn vele andere publicaties over het onderwerp verschenen. Een greep:
Documentatie: Creativiteit en de stad (2005)
Wat zijn de mogelijkheden van creatieve economie in Nederland? Wat zijn de gevolgen voor de ruimtelijke ontwikkelingen van de stad? Ontstaat er door de creatieve economie misschien een nieuwe elite? Dit boek, samengesteld door Simon Franke en Evert Verhagen, voorziet de discussie over de creatieve stad in Nederland van achtergrond en inhoud.
Documentatie: Quality of place (2005, pag. 5)
Het succes van de moderne diensteneconomie wordt mede toegedicht aan de aanwezigheid van een aantrekkelijk stedelijk klimaat, of ‘quality of place’. Jan Jacob Trip heeft voor Amsterdam en Rotterdam onderzocht in hoeverre dit idee ook in Nederland bruikbaar is. Hierover is ook een artikel verschenen in S&RO 06/2005 (zie de website van NIROV).
Documentatie: Creative spaces in the Netherlands
Paper van Jaap Modder en Jeroen Saris voor het wereldcongres ‘Making Spaces for the Creative Economy’ dat in oktober 2005 in Bilbao plaatsvond. Het bevat de resultaten van een onderzoek naar de vooruitzichten van de creatieve economie in onze regio.
Documentatie: creatieve industrie, motor voor vernieuwing van de wijk?
Verslag van een manifestatie gehouden op 23 juni 2005.
Economie bij de gratie van creativiteit
In plaats van creatieve economie wordt ook wel gesproken over culturele economie: een economie die overwegend 'symbolische' producten en diensten produceert. Deze voorzien vooral in de behoefte aan persoonlijke groei en individuele zelfbevestiging, aan amusement en aan verfraaiing en decoratie bevredigen. Cosmetica, juwelen en sieraden, reclame, entertainment, radio en televisie, mode, film, fotografie, grafische vormgeving, interieurverzorging, meubelindustrie, architectuur, toerisme, vrijetijdsindustrie, nieuwe media, muziekbranche, boeken- en tijdschriftenuitgeverijen, het zijn alle sectoren waarin verhandelbare producten en diensten worden voortgebracht die hun concurrentiekracht ontlenen aan de wijze waarop ze aansluiten bij persoonlijke leefstijlen, de behoefte van mensen aan versiering en esthetisering, aan ontspanning en vertier, of de wijze waarop ze dienen als bronnen van informatie en persoonlijke bewustwording. Hun functioneel nut is ondergeschikt aan hun vermogen tot psychische verleiding en ontroering. Zij bestaan bij de gratie van creativiteit. Juist dit creatieve deel in de huidige economie is snel groeiende. Het lijkt er zelfs op dat het kapitalisme als geheel in een fase terecht is gekomen waarin culturele vormen en betekenissen van de voortgebrachte goederen en diensten dominant worden en waarin, omgekeerd, cultuur steeds meer gezien wordt als een gewoon economisch verhandelbaar goed. Terwijl de economie cultureel wordt, wordt de cultuur commercieel. (Uit: S&RO, Creatieve steden, nummer 2, 2002)
Bijdrage aan de economie
Hoe groot is de bijdrage van deze creatieve klasse? Uiteraard is dit afhankelijk van de manier waarop je deze definieert. De vierdeling uit de Atlas voor Nederlandse Gemeenten 2004 wordt veel gebruikt: de kunsten, media, entertainment en creatieve zakelijke dienstverlening. Ze komen zo tot een landelijk gemiddelde van 19% van het aandeel van de creatieve klasse in de beroepsbevolking. Florida zelf hanteert een bredere definitie door ook managers en juristen toe te voegen.
Documentatie: Cultuur en economie, Creativiteit in kaart gebracht, Raes en Hofstede, 2005 - Over de directe en de indirecte bijdrage van de creatieve branche aan de Nederlandse economie.
Documentatie: Ons creatieve vermogen, 2005 - In deze brief van OCW en EZ onder andere aandacht voor de directe en indirecte economische betekenis van creatieve productie en de implicaties voor beleid (samenvatting).
Wat kan de creatieve klasse betekenen voor de stad? Kan de creatieve klasse de nodige vitaliteit brengen in steden of is de ‘hype’ rond Richard Florida slechts oude wijn in nieuwe zakken? Deze en andere vragen kwamen aan bod tijdens het Nirov-debat Creatieve klasse: kansen voor stad en regio op 2 december 2004.
Rol van de overheid
Kunnen overheden de creatieve klasse stimuleren of reguleren? Deze klasse zoekt immers haar eigen weg en laat zich vaak niet leiden. Zie bijvoorbeeld in Rotterdam waar een aantal creatieve ondernemers de LloydPier - bestemd voor de audiovisuele sector - links laten liggen en het oude postkantoor vlak bij CS van sloop proberen te redden. Interessant aan dit voorbeeld is ook dat de ondernemers ervoor kiezen met verschillende elkaar aanvullende diensten in een verzamelgebouw te willen vestigen en niet met allemaal bedrijven die op elkaar lijken.
Het meest haalbare voor de (lokale) overheid lijkt facilitering:
- aanbieden van kleinschalige bedrijfsruimten en woonwerkplaatsen;
- instandhouden van restruimte en regelvrije zones;
- een aangepast (soepel) vergunningenbeleid;
- ondersteuning van intermediairs tussen individuen, beleidsmakers en het grote publiek.
Documentatie: De rol van de overheid bij creatieve industrieën, CPB, 2005 - Wat moet en kan de overheid doen en waarom is haar bemoeienis nodig? Om effectief te zijn zal zijn dit klip en klaar moeten uitleggen. De creativiteit van de markt moet namelijk niet worden onderschat.
Documentatie: Tussenland, RPB, 2004- Onbestemde gebieden. Niet te beschrijven in termen van 'stad' of 'land'. Plekken die in ruimtelijke plannen niet of nauwelijks voorkomen. Het ruimtelijk planbureau heeft haar vizier op dit 'tussenland' gericht en eigenschappen, voorwaarden voor ontstaan en potenties blootgelegd.
Documentatie: Schaduwstad, Vrijplaatsen in Brussel en Rotterdam, 2004- Studie van Urban Unlimited naar vrijplaatsen. Wat zijn het, hoe zijn ze georganiseerd, welke bijdrage leveren ze aan het creatief vermogen van de stad en hoe vertaal je dit naar beleid?
En verder?
Is de creatieve klasse een blijvertje? Als we Florida mogen geloven, zeker. In zijn follow up 'The Flight of the Creative Class' (maart 2005) onderzoekt hij de internationale strijd om creatief talent. Nederland komt er niet slecht van af.
Documentatie: De creatieve stad: de hype voorbij, en nu?, februari 2005 - Een luchtballon, kekke slogan of onomkeerbare tendens?
Interessant links / meer lezen
Meer informatie en voorbeelden vindt u onder onderstaande links.
De creatieve stad
Website met informatie, inspiratie en instrumenten voor de creatieve stad.
Amsterdam Creativity Exchange
Netwerk en platform voor iedereen actief in de creatieve sector in de Amsterdamse regio.
Creatieve kaart van Arnhem en Gelderland
Een plattegrond met alle creatieven en hun specialismen biedt volop aanleiding tot samenwerking. Van het Ontwerp Platform Arnhem.
Den Bosch over de kansen van het concept creatieve stad
In Den Bosch ligt een stevig creatief fundament en het (economisch) belang van de creatieve bedrijvigheid is groot.
Groningen gist
Lezingen, onderzoek en meningen n.a.v. de manifestatie 'Groningen gist' die in januari 2005 plaatsvond.
NDSM-werf in Amsterdam
Ruimte voor experiment en het platform voor (sub)culturele activiteiten.
