Het onderzoek wordt uitgevoerd in drie vroeg-naoorlogse wijken: Nieuw-Hoograven in Utrecht, Bouwlust in Den Haag en Liendert in Amersfoort. De resultaten zijn gebaseerd op ruim veertig interviews met sleutelinformanten in de wijken, zoals wijkmanagers, medewerkers van woningcorporaties, opbouwwerkers, projectleiders, voorzitters van bewonerscommissies, etc. Tevens zijn enkele account-managers van het Grotestedenbeleid bevraagd. De ideeën van de professionals worden gespiegeld aan de ervaringen van de bewoners van deze wijken middels een schriftelijke vragenlijst. In het najaar van 2006 zijn ongeveer 2.000 bewoners benaderd om mee te doen aan deze enquête. Deze enquête verschaft tevens meer inzicht in de motieven van bewoners om al dan niet te participeren in processen van stedelijke vernieuwing. De resultaten zullen in 2007 bekend worden gemaakt.

Belangrijkste onderzoeksresultaten in 2007
De belangrijkste resulaten zijn nieuwe inzichten met betrekking tot sociale cohesie. Uit het onderzoek is gebleken dat, naast de traditionele verklaringen op basis van persoons- en huishoudenskenmerken, ook andere kenmerken een rol spelen. Hiertoe behoren onder andere de relaties van bewoners met professionals in hun buurt en de informatie die zij over hun buurt hebben. Daarnaast hebben we geconstateerd dat sociale cohesie door beleidsmakers nog te veel als eenduidige begrip wordt gezien, terwijl de afzonderlijke dimensies, zoals buurtbinding, solidariteit of sociale contaten, op heel verschillende manieren zijn te beïnvloeden.

Werkplan 2008
Het onderzoek is in 2007 afgerond. In 2008 wordt het manuscript naar de leescommissie gestuurd, waarna in de loop van 2008 het proefschrift zal verschijnen. Kennisuitwisseling vindt plaats in de vorm van een bijdrage aan workshop 20 van de Corpovenista Slotmanifestatie (zie p.13 van de folder). Mogelijk kan er rond het verschijnen van het proefschrift nog een discussiebijeenkomst of iets dergelijks worden georganiseerd, maar dit hangt geheel van de datum en mijn werkzaamheden bij het Verwey-Jonker Instituut af.

Belangrijkste onderzoeksresultaten in 2006
Aan de hand van gesprekken met allerlei professionals zijn de kansen en bedreigingen voor de cohesie in Liendert in beeld gebracht. In deze vroeg-naoorlogse wijk moet de grote vernieuwingsslag de komende jaren nog gemaakt worden. Desondanks zijn er aan de vooravond van deze operatie enkele interessante ontwikkelingen gaande, die al dan niet bedoeld van invloed zijn op de sociale samenhang in de wijk. Niet alleen de samenhang tussen bewoners zelf blijkt van belang voor het versterken van de cohesie, ook de samenhang tussen de professionals onderling en de contacten tussen bewoners en professionals worden beïnvloed door de manier waarop beleidsprocessen zijn vormgegeven.

Participatie van een klein groepje bewoners heeft vaak een positieve uitwerking op de gevoelens van betrokkenheid van een veel grotere groep. Participatie is dus belangrijk bij het versterken van de cohesie.

Bij alle onderzochte cases wordt de samenhang tussen bewoners en beleidsmakers wel op enige manier beïnvloed. Beleidsmakers dienen zich er daarom terdege bewust van te zijn dat hun directe relatie met bewoners aandacht verdient. Bewoners hebben immers baat bij een lage drempel om hun wensen en problemen kenbaar te maken.

De samenhang tussen beleidsmakers onderling, ten slotte, blijkt nauwelijks te worden beïnvloed door de verschillende beleidsprocessen in Liendert. De partners hebben elkaar nodig om een plan te kunnen realiseren, maar meer ook niet. Bovendien wisselen niet alleen de medewerkers van de corporaties regelmatig van gebied, maar wordt de positie van de welzijnswerkers ook vaak opnieuw ingevuld.

Belangrijkste resultaten 2005
In 2005 zijn de belangrijkste professionals geïnterviewd in Liendert in Amersfoort. Onderwerpen die tijdens deze gesprekken naar voren kwamen waren onder meer herstructurering, sloop en nieuwbouw, sociale programma’s, de woonzorgzone, de bouw van een nieuwe moskee en veranderingen in het winkelbestand. Net als in de eerdere interviews in Bouwlust en Nieuw-Hoograven (2003-2004), bleek ook in deze herstructureringswijk dat personele wisselingen een sterke wissel trekken op de betrokkenheid en participatie van bewoners in het proces van stedelijke vernieuwing. De centrale organisatie van de gemeente Amersfoort draagt volgens velen weinig bij aan de verticale cohesie, de contacten tussen de bewoners en de professionals. Verder is gebleken dat de horizontale cohesie met name op een laag schaalniveau moet worden geanalyseerd, omdat de wijk een zeer divers karakter heeft. In sommige delen van de wijk wordt stevig ingezet op het elkaar leren kennen (o.a. door een discussie over leefregels). In andere gedeelten van de wijk worden sociale structuren in de vorm van bewoners- of huurderscommissies juist opgeheven omdat er voorlopig geen (grootschalige) ingrepen te verwachten zijn. ‘Vers bloed’ is volgens enkele corporatiemedewerkers soms belangrijker dan de continuïteit van een commissie of vereniging.

Belangrijkste resultaten vooronderzoek 2003/2004
Uit de interviews met professionals in Nieuw-Hoograven (Utrecht) en Bouwlust (Den Haag), waarbij de vraag centraal stond in hoeverre beleidsprocessen van invloed zijn op de sociale cohesie, is gebleken dat negatieve ervaringen van bewoners vaak tot een sterk gevoel van verbondenheid leiden. In sommige gevallen blijkt deze verbondenheid zelfs een belangrijke basis voor verdere sociale contacten. Verder blijkt dat sterke persoonlijkheden, maar ook personele wisselingen binnen allerlei partijen een belangrijke invloed (kunnen) hebben op het samenwerkingsverband waarvan zij deel uitmaken. In het eerstgenoemde geval maakt één persoon soms het verschil tussen succes of falen van een project, terwijl personele wisselingen logischerwijze vaker leiden tot vertraging, miscommunicatie en onduidelijkheid bij de betrokken partijen. Meer algemeen gesteld, kan worden geconstateerd dat bewoners vooral geïnteresseerd zijn in korte, overzichtelijke projecten en minder belangstelling tonen voor de meer reguliere aanpak in de vorm van wijkraden, huurdersverenigingen en andere organen die gekenmerkt worden door een sterke ‘vergadercultuur’. Daarbij is ook een belangrijke rol weggelegd voor de manier waarop bewoners worden benaderd en wanneer er wel en niet gecommuniceerd wordt.

Publicaties

Rapporten

• Marissing, E. van, 2006, Stedelijk Beleid en Sociale Cohesie. Een interpretatie van de sociale structuren in de Amersfoortse wijk Liendert door professionals die in deze wijk werkzaam zijn. Gouda: Habiforum. 
• Marissing, E. van, G. Bolt & R. van Kempen, 2004, Stedelijk beleid en sociale cohesie in twee herstructureringswijken. Nieuw-Hoograven, Utrecht en Bouwlust, Den Haag, Gouda (Habiforum)

• Marissing, E. van (2007), Buurtparticipatie als uiting van ontevredenheid. In: City Journal 3 (9), pp.22-25.
• Bolt, G., Kempen, R. van & E. van Marissing (2007), Social cohesion and local participation: new determinants of the propensity to move? Paper presented at the 1st EUGEO-conference, Amsterdam, 20-23 August 2007.
• Marissing, E. van & G. Bolt (2007), The influence of neighborhood satisfaction on citizen participation in Dutch early-post-WWII areas. Paper presented at the 37th Annual Meeting of the Urban Affairs Association, April 25-28, Seattle, Washington, U.S.A.
• Marissing, E. Van (2007), Buurtparticipatie als uiting van ontevredenheid. In: City Journal 3 (9), pp.22-25.
• Marissing, E. Van, Bolt, G. & R. Van Kempen (2006), Urban governance and social cohesion: effects of urban restructuring policies in two Dutch cities. In: Cities 23 (4), pp.279-290.
• Marissing, E., 2005, De Aloude inspraakavond voldoet niet mee. Stedelijk beleid en bewonersparticipatie. In: Aedes-magazine (9-10), pp.64-67
• Marissing, E. Van, Bolt, G. & R. Van Kempen, 2005, Onbedoelde vormen van sociale cohesie. In: Rooilijn 38 (5), pp. 213-218 
• Marissing, E. Van (2005), Onderzoek uitgelicht: Stedelijk Beleid en Sociale Cohesie. In: Habiforum Nieuwsflits 56, mei 2005. 
  

Congressen

• Bolt, G., Kempen, R. van E. van Marissing (2007), Social cohesion and local participation: new determinants of the propensity to move? Paper presented at the 1st EUGEO-conference, Amsterdam, 20-23 August 2007.
• Marissing, E. van & G. Bolt (2007), The influence of neighborhood satisfaction on citizen participation in Dutch early-post-WWII areas. Paper presented at the 37th Annual Meeting of the Urban Affairs Association, April 25-28, Seattle, Washington, U.S.A.
• Marissing, E. Van (2006), Het betrekken van bewoners bij stedelijke vernieuwingsprocessen. Sociaal-culturele aspecten van herstructurering. Inleiding op een workshop over bewonersparticipatie tijdens de Corpovenista Mid-Term Conferentie, gehouden op 7 juni 2006 te Amsterdam.
• Marissing, E. van, 2005, Citizen participation in the Netherlands: motives to involve citizens in planning processes. Paper presented at the ENHR Conference "Housing, New Challenges and Innovations in Tomorrow's Cities", Reykjavik, 29th June - 3rd July 2005.
• Marissing, E. van, G. Bolt & R. van Kempen, 2004, Urban governance and social cohesion: case studies in two Dutch cities. Paper voor ENHR International Housing Conference: Housing, Growth and Regeneration, Cambridge, 2-6 July 2004
• Marissing, E. van, Onderzoekspresentatie in workshop ‘Kennis en kracht van het vernieuwingsproces’, Landelijke startconferentie Corpovenista, De Doelen, Rotterdam, 2 juni 2004

• Paper gepresenteerd tijdens de EUGEO First International Conference on the Geography of Europe in Amsterdam, 20-23 augustus 2007

• Paper gepresenteerd tijdens de Urban Affairs Association 37th International Meeting in Seattle, V.S., 25-28 april 2007

• Bewonersorganisaties, waarom zijn ze zo belangrijk? Presentatie tijdens de jaarlijkse bijeenkomst voor Utrechtse bewonersorganisaties, georganiseerd door Stade Advies op 11 december 2007.

• Organisatie themabijeenkomst sociale ambities van woningcorporaties, zelfbewust of arrogant? Corpovenista themabijeenkomst thema 2 op 5 april 2006.
• Marissing, E. van (2004), Stedelijk beleid en sociale cohesie. Presentatie gehouden tijdens de startconferentie Corpovenista op 2 juni 2004 in De Doelen, Rotterdam.
• Kempen, R. van, 2003, Onderzoekspresentatie ‘Hoogvliet: onderzoekswerk in uitvoering’, Informatiecentrum Hoogvliet Vernieuwt, Hoogvliet, 8 december 2003

• Marissing, E. van (2006), Zijn bewonersorganisaties nog van deze tijd? Presentatie gehouden tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van Stade Advies voor opbouwwerkers, december 2006.
• Marissing, E. van, 2005, Stedelijk beleid en sociale cohesie. Presentatie gehouden tijdens de Habiforum promovendidag in Zeist, 28 september 2005.
• Marissing, E. van, 2005, Social cohesion and citizen participation. Presentatie gehouden tijdens de Nethur School “Social cohesion and social capital in a neighbourhood context” in Utrecht, 16 maart 2005
• Marissing, E. van, 2005, Stedelijk beleid, sociale cohesie en bewonersparticipatie. Presentatie gehouden tijdens de URU-dagen 2005, Doorn, 10-11 maart 2005.