 |
Sociale stijging als leidraad voor stedelijke vernieuwing |
| ISBN | 90 8513 025 5 |
| Soort uitgave | Advies, 116 pag. |
| Auteur(s) | VROM-raad |
| Uitgever | VROM-raad, Den Haag |
| Datum uitgifte | okt 2006 |
Download / Bestellen:
Advies via de website van de VROM-raad (pdf-bestand)
Omschrijving
In dit advies bepleit de VROM-raad om de ambities van bewoners als vertrekpunt voor het stedelijke vernieuwingsbeleid te kiezen. In de huidige stedelijke vernieuwing domineren projecten van fysieke ‘upgrading’ van vastgoed en initiatieven gericht op verbetering van leefbaarheid en sociale cohesie. Met deze invulling hebben bestuurders en beleidsmakers de wens van bewoners om vooruit te komen te veel uit het oog verloren.
Het belang van het vooruitkomen van stadsbewoners – door de raad ‘sociale stijging’ genoemd – voor het land en de grote steden is groot. Dat is niet alleen zo vanuit sociaal-maatschappelijk oogpunt, omdat er een grote groep achterblijvers is in de stad, maar ook vanuit economisch oogpunt: de economie heeft deze sociale stijgers nodig. Als sociale stijgers met succes de ladder hebben beklommen, is het van belang om hen – naar keuze – aan de stad te binden: zij vormen het sociaal kapitaal van de stad en zijn belangrijk voor de sociale stijging van anderen. Bij gebrek aan alternatieven verlaten velen van hen nu noodgedwongen de stad.
De raad adviseert de (wens tot) sociale stijging centraal te stellen in het beleid van stedelijke vernieuwing. In dit advies zijn vier routes geanalyseerd waarlangs de stedelingen vooruit kunnen komen: het onderwijs, de arbeidsmarkt, de woningmarkt en de vrije tijd. Daarbij is gezocht naar kansen en belemmeringen voor sociale stijging. Stijgen gaat – het kan bijna niet anders – met kleine stapjes gepaard. In de stad ontbreken er echter treden op diverse ‘stijgingsladders’. Zo dreigt in veel oude stadswijken goedkope bedrijfsruimte te verdwijnen, terwijl die juist nodig is om een bedrijfje te beginnen. Ook vooruitkomen op de woningmarkt is moeilijk: voor velen is de sprong naar een duurdere woning, of van onzelfstandige naar zelfstandige woonruimte, te groot. In het onderwijs en in de vrije tijd gelden soortgelijke belemmeringen. Het is de opgave van stedelijke vernieuwing om sociale stijging via meer sporten op de ladder mogelijk te maken. Het gaat dan niet alleen om woningen en woonomgeving, maar ook om de kwaliteit en spreiding van voorzieningen voor cultuur, onderwijs, winkels, sport en werkgelegenheid.
Om sociale stijgers met een stedelijke woonvoorkeur vervolgens aan de stad te binden is het belangrijk dat er in de stad ook voor hen alternatieven bestaan. Bij binding denkt de raad niet aan een gemeenschapsgevoel (sociale cohesie) op wijkniveau. Daarvoor is de samenleving te heterogeen. Het gaat juist om vertrouwdheid, om thuis voelen in een wijk, om erkenning en herkenning. Met het creëren van een beheersbare woonomgeving, vanzelfsprekende ontmoetingsplaatsen in de openbare ruimte en duidelijke grenzen tussen publieke en private ruimten kan dit worden bevorderd. Hoewel dit onmisbaar is voor binding van sociale stijgers aan de stad, is dit alléén onvoldoende. Door het toevoegen van extra kwaliteiten aan de wijk, zoals goede scholen en aantrekkelijke voorzieningen die aansluiten bij de wensen van sociale stijgers, kunnen zij aan de stadswijken gebonden worden. Op de lange termijn betekent de binding van sociale stijgers dat er op organische wijze een menging zal ontstaan van sociale stijgers en nieuwkomers.
Stedelijke vernieuwing kan pas slagen als er samenhang is tussen de verschillende maatregelen. Met het hanteren van sociale stijging als leidraad wil de raad het debat over de verhouding tussen ‘fysiek’ en ‘sociaal’ in de stedelijke vernieuwing een impuls geven. Het is tijd voor een nieuwe koers.
Reacties
Aedes onderschrijft het advies van de VROM-raad. De brancheorganisatie ondersteunt dat bij stedelijke vernieuwing ook aan de sociaal-economische pijler gewerkt moet worden. Belangrijk is het wegnemen van die belemmeringen die de aspiraties van bepaalde groepen bewoners frustreren. Aedes benadrukt wel dat de stedelijke vernieuwing de goede kant opgaat. Want binnen de stedelijke vernieuwing is al veel aandacht voor integratie, leefbaarheid en sociale samenhang. Dat is winst. Het is zaak om de ingeslagen weg niet te verlaten, maar te verbreden. Zorg en welzijnsorganisaties, onderwijs en andere maatschappelijke organisaties moeten wel meer worden betrokken bij de herstructurering. Aedes roept de overheid hierbij op de lokale samenwerking te faciliteren. (Aedes, 23 okt 2006)
Volgens Esther Agricola, directeur van KEI, zal dit advies ongetwijfeld de gemoederen van de sector gaan beheersen. "De ondubbelzinnige keuze van de VROM-raad om het vooruitkomen van bewoners als vertrekpunt voor het toekomstige stedelijke vernieuwingsbeleid te kiezen is eigenlijk wel spectaculair. Begon het staande beleid tien jaar geleden weliswaar optimistisch met ‘de burger centraal’ (1997), in de praktijk lijkt het vooral te zijn vervallen tot de wat sleetse begrippen als bewonersparticipatie en draagvlakverwerving. Met Stad in stijging staat het individu werkelijk centraal en krijgt stedelijke vernieuwing voor het eerst een zeer uitgesproken sociaal-economische doelstelling." (KEI, 24 okt 2006)
KEI heeft hier een speciaal dossier ingericht rondom het thema sociale stijging, inclusief een KEI-overzicht over de ontwikkeling van dit gedachtegoed en de koppeling met de praktijk.
Artikelen over Stad en stijging
- Stijgen is klauteren. De stijgingsfunctie van de stad ontrafeld, Arnold Reijndorp, Lianne van Duinen, Alwin Nieuwenstein (auteurs zijn respectievelijk lid VROM-raad en/of secretariaat VROM-raad), in: Stedenbouw & Ruimtelijke Ordening, nr 6, 2006
- Een nieuwe koers voor stedelijke vernieuwing. Stad en stijging in de steigers, Karin Dreven en Alwin Nieuwenstein (auteur zijn respectievelijk lid VROM-raad en secretariaat VROM-raad), in: Vitale Stad, november 2006
- 'Stenenstapelaars ontwaak!'. Verslag van het Nirov-nieuwjaarsdebat over het VROM-raadadvies, S&RO 1/2007, pag. 72.
- De stad en sociale stijging. Verslag van een rondetafelgesprek over het VROM-raadadvies, verschenen in Building Business, feb 2007 pag 14-17.
- Kabinetsreactie op de door de VROM-raad uitgebrachte advies 'Stad en Stijging', VROM, 24 augustus 2007
