| Afbeelding(en) | ||||
|
|
|
|
|
Van Schagen Architecten
Looptijd project
Start: 1996
Voltooiing: 2001
Procesfase Uitvoering
Betrokken partijen
Van Schagen Architekten
W/E adviseurs duurzaam bouwen
Complex 50 ligt in de Zuidwest Kwadrant van de Westelijke Tuinsteden (Amsterdam). De renovatie van het complex diende de bestaande, matige voorraad van portiekwoningen om te zetten in goede en betaalbare woningen voor de huidige en toekomstige bewoners. De woonomgeving moest een nieuwe betekenis en gebruik krijgen vanuit het stedenbouwkundige plan maar ook vanuit de mogelijkheden van het casco. De vormgeving van de renovatie diende de alledaagse kwetsbaarheid van de naoorlogse architectuur te respecteren. Tenslotte werd de ambitie geformuleerd een voorbeeld te zijn voor duurzame renovatie.
Aanpak
Om stedenbouwkundige redenen en om een goede financiële basis te vormen voor de aanpak van het Zuidwest Kwadrant pleitte het Stadsdeel voor verdichting. Dit heeft geresulteerd in twee extra woonlagen op de lange portiekgalerijblokken. Deze compenseren het verlies aan woningen ontstaan door samenvoeging en sloop.
De aanpassingen aan de portieketage woningen heeft geleid tot een zeer gedifferentieerd woningaanbod: 40% woningen geschikt voor ouderen, 40% voor kleine huishoudens/starters en 20% voor grote huishoudens.
Op de begane grond werden de eerste en tweede woonlaag samengevoegd tot grote vijf en zeskamer woningen met een eigen ontsluiting vanaf de straat. Boven de poorten zijn de galerijwoningen voor de ouderen nu beter bereikbaar door de bouw van liften. De lifttrappenhuizen zijn aan weerszijden van de poort gesitueerd. Op het dak van het de lange blokken zijn prefab houtskelet woningen in twee lagen gemaakt, met alle voorzieningen op één laag, met daarboven een extra kamer en dakterras. De oorspronkelijke drie- en vierkamer portiekwoningen werden vergroot door het toevoegen van een balkon. De kleine balkons aan de trappenhuizen zijn weggebroken om meer licht in het portiek te krijgen en een vide te creëren.
Hergebruik
Hergebruik van het casco en levensduurverlenging van de woningen heeft geleid tot een forse reductie van de milieubelasting. De realisering van een Energie Prestatie Coëfficiënt (EPC) van circa 1,0 en een collectief verwarmingssysteem versterkten dit duurzame concept. Om een EPC van 1,0 te halen was isolatie noodzakelijk van gevels, vloeren en daken.
Dit is gelukt mét behoud van het karakteristieke gevelbeeld. Het beeld van de woningblokken werd bepaald door een betonnen raster (het casco van vloeren en wanden). Maar tegelijkertijd vormde dit raster een grote koudebrug. Dit dilemma is opgelost door een nieuw betonnen raster te ontwerpen, gescheiden van het bestaande raster door isolatie. De nieuwe puien, voorzien van HR++ glas, werden voor de bestaande gevel geplaatst waardoor extra ruimte (22,5 cm aan beide zijden) in de woning ontstond.
Zes collectieve ketelsystemen voorzien, via gescheiden circuits, de woningen van verwarming (met een Lage Temperaturen Systeem) en warm water. Op dit systeem kunnen in later stadium op het dak te plaatsen zonneboilers worden aangesloten. Op de langere termijn kan het ketelsysteem ook vervangen worden door volledig alternatieve energiebronnen, zoals een mini WKK-centrale of een aansluiting op WKK/stadsverwarming.
Financiering
Een hoog investeringsniveau werd mogelijk gemaakt door verlenging van de levensduur van de woningen. Stedenbouwkundige ingrepen, aanleg van de poorten was mogelijk omdat het plan onderdeel is van een groter plan. Hierdoor was subsidie vanuit het GSB beleid beschikbaar. Daarnaast drukten deze stedenbouwkundige ingrepen niet voor honderd procent op de exploitatie van het complex maar van de hele wijkvernieuwing.
Bijdragen waren er van de SEV met de voorbeeldstatus duurzaam bouwen en de Gemeente Amsterdam met duurzaam bouwen en realisering van ouderen woningen en grotere woningen in de bestaande voorraad.
Leerpunten / Resultaten
- De startsituatie was een uniformiteit van woningen met een diversiteit van huishoudens. Met name ouderen, grote gezinnen en starters woonden in het complex. Al deze bewoners gebruikten dezelfde portieken waardoor conflicten ontstonden. Bij de renovatie is dit veranderd. Er zijn grote woningen gecreëerd op de begane grond met eigen voordeuren. De woningen boven de poorten en de dakwoningen zijn bestemd voor ouderen. De andere woningen zijn opgeknapt en iets vergroot, verder is er aan de plattegrond weinig veranderd. Hierdoor was het mogelijk deze woningen binnen de kernvoorraad te houden.
- Een sterk punt van deze renovatie is dat op verschillende niveaus zaken problemen zijn aangepakt. Enerzijds zijn sociale conflicten verminderd, doordat de verschillende typen huishoudens een eigen plek in het complex hebben gekregen. Maar de aanleg van woningen op de begane grond met eigen voordeur en achtertuin versterkt ook de kwaliteit van het straatbeeld.
- Bijzonder is dat in het ontwerp voor een gevel is gekozen die het complex tot een geheel maakt. Hierdoor is de uitstraling van het collectieve woonblok gehandhaafd, terwijl achter die gevel een groot aantal verschillende typen woningen is.
- Veel bewoners zijn na de renovatie teruggekeerd (70%). Belangrijk is dat het verwachtingspatroon van de bewoners overeenstemt met de realiteit. Dit vergt een goede communicatie. Dit is belangrijk omdat op die manier voorkomen kan worden dat bewoners teleurgesteld raken.
- Misschien had, hoewel 70% van de bewoners is teruggekeerd, beter eerst de nieuwbouw kunnen plaatsvinden en pas daarna de renovatie. In dat geval hadden bewoners die na de renovatie niet wilden terugkeren maar wel in de buurt wilden blijven de mogelijkheid gehad om die wooncarrière binnen de buurt te maken. Uiteindelijk zijn nu toch bewoners de buurt uitgejaagd die liever waren gebleven.
- Hoewel complex 50 al is opgeleverd, duurt het hele herstructureringsproces (te) lang. De belangrijkste oorzaak is problemen rond financiering als gevolg van sterk gestegen bouwkosten. Het gevolg is dat de buurt daardoor nog steeds rommelig is.
Recente ontwikkelingen
Aan het project is in 2001 de nationale renovatieprijs toegekend.
