Amsterdam, Indische Buurt

Afbeelding(en)

Looptijd project
Start: 2000
Voltooiing: 2010

Procesfase Uitvoering

Betrokken partijen
Stadsdeel Zeeburg
Ymere
Eigen Haard
Woningcorporatie De Alliantie


De Indische Buurt is geen typische stedelijke vernieuwingsbuurt. De woningbouwvoorraad bestaat voornamelijk uit een mix van vooroorlogse bebouwing en bebouwing uit de jaren tachtig. De buurt kent al een lange geschiedenis van transformatie. Vanaf het midden van de jaren zeventig heeft de buurt een constante stroom gekend van ingrepen in haar woningvoorraad. Naast de stadsvernieuwing van de jaren tachtig maakt de buurt onderdeel uit van het Grote Steden Beleid en de ISV. Ondanks de inzet blijft de buurt in sociaaleconomisch opzicht onder het gemiddelde van geheel Amsterdam. Ook de waardering van de bewoners is laag. Corporaties en overheid hebben in juli 2007 een convenant ondertekend waarin corporaties verklaren niet alleen hoger in te zetten op verbetering van de woningvoorraad, maar ook mee te zullen betalen aan de sociaaleconomische programma’s en sociale voorzieningen in de buurt. Deze lijn past goed in de lijn van het nieuwe kabinet. Inmiddels is het westelijke deel van de Indische Buurt terechtgekomen op de lijst met 40 wijken van Vogelaar.

Wijkbeschrijving
De Indische Buurt is aan het begin van de 20e eeuw in grote haast gebouwd als arbeidersbuurt voor de enorme toestroom van havenarbeiders naar Amsterdam. Na het vertrek van de oostelijke havenfuncties in de jaren zestig kwam de buurt geïsoleerd te liggen tussen het spoor en het verlaten havengebied. De buurt wordt aan de westkant begrensd door de spoorlijn Amsterdam – Hilversum (met het Muiderpoortstation), aan de oostkant door het Flevopark, aan de noordkant door de Zeeburgerdijk en aan de zuidkant door de Ringvaart van de Watergraafsmeer.

Woningvoorraad
De Indische Buurt verrees in de voormalige 'Overamstelse Polder' tussen 1900 en 1930. Door de grote haast bij het bouwen van de buurt heeft de opgehoogde grond van de polder niet voldoende kunnen inklinken. Hierdoor kampt de buurt vanaf haar ontstaan met verzakkingen van huizen. Al in 1936 moesten enkele huizen aan het Ambonplein worden gesloopt. Een groot deel van de woningen in de buurt zijn ontworpen door architecten van de Amsterdamse School. De Indische Buurt telt inmiddels ongeveer 11.500 woningen. De buurt kent een eenzijdige opbouw van het woningbestand met een overmaat aan kleine, goedkope en deels verouderde sociale huurwoningen. Ruim driekwart daarvan is in handen van corporaties.

Woningvoorraad	2000		2005		2010
Sociale huur	10.500	93%	9.840	85%	8.050	70%
Overig huur	400	3,5%	650	6%	1.150	10%
Koop	400	3,5%	1.110	10%	2.300	20%
Totaal	11.300	100%	11.600	100%	11.500	100%

Economie
De bedrijvigheid in de buurt is voornamelijk gericht op detailhandel. Het winkelgebied Javastraat is het wijkwinkelcentrum van de Indische Buurt. Er is een aanbod van ruim 90 winkels met een min of meer aaneengesloten front. Er is sprake van een ruim, maar ook eenzijdig winkelaanbod gericht op de buurt. De winkels zijn veelal klein en het aangezicht van de gevels was tot voor kort vaak verouderd. De helft van ondernemers zijn van allochtone afkomst. De stadsdeelraad heeft eind 2000 besloten dat modernisering van dit winkelgebied één van de speerpunten van het beleid zou zijn.

Sociale structuur en leefbaarheid
De Indische Buurt telt 23.300 inwoners. De buurt is met recht multicultureel te noemen met 60% van haar bewoners van allochtone afkomst. Bovendien is de bevolking jong en relatief laag opgeleid.
De Indische Buurt kent een hoog percentage aan inwoners die aangeven binnen 2 jaar te willen verhuizen, namelijk 41%. De bewoners voelen zich relatief onveilig in de buurt terwijl de onveiligheid objectief gezien niet veel hoger is dan het Amsterdamse gemiddelde.

Openbare ruimte en groen
In de structuur van de Indische Buurt zijn veel pleinen te vinden. Een aantal van hen heeft het stadsdeel tussen 2001 en 2005 aangepakt door herprofilering en het opknappen van de bebouwing rond de pleinen. Het Javaplein is hier het  bekendste voorbeeld van als belangrijkste ontmoetingsplek in de Indische Buurt. 
Afgezien van het Flevopark is er weinig openbaar groen in de buurt. Veel binnentuinen zijn volgebouwd met veelal illegale bouwsels. In de afgelopen jaren is bij de aanpak van woningen ook vaak de binnentuin meegenomen.

Problematiek
Vanuit de gemeente wordt geconstateerd dat de GSB/D2/ISV investeringen nog niet voldoende opleveren om de buurt definitief uit de kwetsbare zones te krijgen. Aan de ene kant is er behoefte aan meer investeringen en aan de andere kant aan een slagvaardigere aanpak. De ervaring leert dat er meer focus op de sociale aanpak moet komen.

Doelstelling
Het westelijke deel van de Indische Buurt is opgenomen in de 40 wijken aanpak van VROM, het kwetsbaarste deel van de wijk. Het stadsdeel heeft in haar wijkactieplan (oktober 2007) aangegeven bovenop de additionele aanpak met name extra te willen investeren in het verkleinen van de sociale problematiek. De volgende speerpunten zijn gekozen:
- Aanpakken armoede achter de voordeur.
- De civil society en participatie van bewoners versterken.
- Arbeidsparticipatie bevorderen.
- Het pedagogisch klimaat verbeteren.
Het stadsdeel wil geen compleet nieuwe aanpak introduceren, maar doorgaan op de ingezette lijn. Daarmee wil zij de Indische Buurt als geheel aanpakken en niet alleen het deel van Indische Buurt West.

Aanpak
Fysiek
In het Stedelijke Vernieuwingsplan Indische Buurt 2001-2005 (maart 2001) hebben het stadsdeel en de woningcorporatie De Dageraad een plan opgetekend waarin een differentiatie van de eenzijdige woningvoorraad de nadruk kreeg. In 2003 is gestart met de renovatie van 1700 woningen, waarbij een gedeelte van de veelal kleine woningen samengevoegd is. Deze lijn van differentiatie wordt doorgezet in het convenant dat in juli 2007 is ondertekend door stadsdeel en corporaties Eigen Haard, De Alliantie en Ymere. Deze woningcorporaties bezitten gezamenlijk 8.900 van de 11.500 woningen in de wijk. De drie corporaties hebben toegezegd € 275 miljoen te investeren in de buurt. Het percentage sociale huurwoningen moet in 2010 zijn teruggebracht van 85% naar 70%. Om dat mogelijk te maken worden 800 woningen verkocht en 1.400 grondig gerenoveerd. Een aantal kleinere woningen zal worden samengevoegd waardoor er uiteindelijk 1.240 overblijven. Verder willen de corporaties bijna 900 woningen slopen en daarvoor 750 nieuwe woningen in de plaats bouwen. In de volgende tabel wordt de transformatie van de woningvoorraad vanaf 2000 in cijfers uitgedrukt.

Openbare ruimte/ Leefbaarheid
Het stadsdeel en de corporaties hebben afgesproken de aanpak van woonblokken en de openbare ruimte goed op elkaar af te stemmen. De verwachte toename van het aantal auto’s de komende jaren heeft tot het uitgangspunt geleid dat de corporaties bij sloopnieuwbouwprojecten voor eigen rekening ondergrondse parkeervoorzieningen realiseren.
In het Convenant Buurtbeheer Zeeburg zijn tussen stadsdeel, corporaties politie en maatschappelijke organisaties afspraken gemaakt over de inzet van wijkmeesters en het instellen van leefbaarheidsbudgetten waaruit bewonersinitiatieven kunnen worden bekostigd. In het wijkactieplan wordt de herontwikkeling van Jeugdland Oost toegevoegd. Dit groengebied van 3,5 ha wordt geheel herontwikkeld tot een breed toegankelijke avonturenspeelplaats waar het hele jaar een vraaggerichte aanbod aanwezig is.

Sociaal
De partijen zien het als hun verantwoordelijkheid buurtbewoners te helpen bij het oplossen van sociale problemen achter de voordeur. Hiervoor wordt het project Sociaal Investeringsprogramma Indische Buurt ingezet. In het wijkactieplan wordt dit project breder ingezet. Stadsdeel en corporaties bekostigen dit project gezamenlijk.
Stadsdeel en corporaties hebben in het convenant de intentie uitgesproken dat het maatschappelijk en commercieel vastgoed dat in bezit is van het stadsdeel wordt overgedragen aan de corporaties. De corporaties rekenen een maatschappelijke huurprijs voor die locaties waarvoor het stadsdeel de huur voor maatschappelijke voorzieningen (buurtvoorzieningen in de sfeer van zorg, sport, welzijn en cultuur) garandeert. Het resterende deel van het overgedragen bezit kunnen de corporaties naar eigen inzicht exploiteren. Corporaties dragen waar mogelijk ook zorg voor het realiseren van nieuw maatschappelijk onroerend goed. Verder stelt het stadsdeel in haar wijkaanpak voor om een stadsbrede of Rijkscoalitie aan te gaan met scholen en andere partners om meer vaart te kunnen maken met het opzetten van een Brede School, gericht op taalontwikkeling van kinderen en ontwikkeling van burgerschap.

Economie
Er wordt vooral ingezet op de ontwikkeling van de Javastraat als belangrijkste winkelstraat van het stadsdeel. Hierin worden twee sporen gevolgd. Aan de ene kant wordt de specifieke multiculturele sfeer verder benadrukt met het thema ‘werelds winkelen’. Aan de andere kant wordt getracht de grip op de kwaliteit van het winkelaanbod te verhogen door het vergroten van het corporatiebezit in de straat.
Het stadsdeel en de corporaties willen kleinschalige bedrijvigheid voor startende ondernemers in de buurt bevorderen. De corporaties streven naar de realisatie van 3000 m2 bedrijfsruimte voor startende ondernemers en 2000 m2 woonwerkwoningen voor 2010. Verder wordt ingezet op het binnenhalen van stadsdeeloverstijgende ondernemingen naar de wijk. In juli 2007 is het hostel StayOkay Zeeburg geopend in de buurt.
Het wijkactieplan zet vooral in op het intensiveren en stimuleren leer/ werkplekken voor jongeren en volwassenen.

Projecten
Transformatorhuizen (2005 t/m 2006)
66 East, Centre for Urban Culture, heeft zijn basis in oostelijk Amsterdam. Van 2005 tot 2006 is 66 East met het project ‘Transformatorhuizen, Stedelijke vernieuwingen in de Indische Buurt’ op zoek gegaan naar nut en noodzaak van de vernieuwing. Aan de hand van onderzoek, ontwerp en debat heeft 66 East getracht prikkelende visies te bieden en andere gedachtevorming te bevorderen. Een onderzoek uitgevoerd door de UvA en de Architecten Cie geeft een beeld van wat mensen hopen dat hun buurt kan worden en van de obstakels die bestaan om dat te bereiken. Daarnaast hebben zes kunstenaars en architecten ontwerpen gemaakt voor de buurt door de ontwikkelingen in de buurt kritisch te bekijken en daar een reactie op te geven.

Javastraat mediterrane winkelstraat
Het stadsdeel zet de laatste jaren sterk in op de herontwikkeling van haar voornaamste winkelgebied. Over een paar jaar heeft de Javastraat in de Indische Buurt een mediterrane uitstraling. Stadsdeel Zeeburg wil de winkelstraat inrichten volgens het model 'wereldpassage', zoals de stadsdeelraad begin 2006 heeft besloten. Het inrichtingmodel wereldpassage wordt uitgewerkt in een ontwerp. Begin 2008 gaat de uitvoering van start. Ook verschijnt er in 2010 op het Javaplein (gebouw Borneohof) een grote bibliotheek en restaurant.

Timorplein
Het gebouw uit begin 1900 is grondig gerestaureerd en omgebouwd tot een multifunctioneel gebouw van meer dan 12.000 m². Door de komst van een hostel StayOkay, een bioscoop/theater/bar/restaurant van Kriterion en vergader- en conferentiezalen van het IIRE aan het Timorplein heeft de buurt er een stadsdeeloverstijgende trekpleister bij. Het plein is op 2 september 2007 officieel geopend door Minister Vogelaar van Wonen, Wijken en Integratie.

Geraadpleegde bronnen en leestips
Stadsdeel Zeeburg (2001) Honderd jaar verder - Stedelijk vernieuwingsplan Indische Buurt 2001-2005. Amsterdam. Gemeente Amsterdam.

Parool, Renovatie Indische Buurt kan beginnen, 19 mei 2003

Parool, Indische Buurt op de schop, 18 mei 2006

Stadsdeel Zeeburg (2007) Convenant Vernieuwing Indische Buurt 2007 – 2010. Amsterdam. Gemeente Amsterdam.

Stadsdeel Zeeburg (2007) Wijkactieplan Indische Buurt – Tussen Kwetsbaarheid en Vitaliteit. Amsterdam. Gemeente Amsterdam.

Berg, J., T. Kaminer, M. Schoonderbeek e.a. (red) (2009) Huizen in transformatie - Interventies in Europese gentrification. Rotterdam NAi Uitgevers i.s.m. 66 East, Centre for Urban Culture.