Start: 2006
Voltooiing: 2007
Procesfase Uitvoering
Betrokken partijen
Ministerie van VROM/DGW
Nieuwe coalities voor de wijk was een pilot van het ministerie van VROM waarin lokale partijen samen met het Rijk, dertien aandachtswijken hadden gekozen, waarin nieuwe coalities gestalte kregen. Centrale vraag voor VROM was te achterhalen waarin vitale coalities het verschil maken met reguliere, institutionele samenwerkingsverbanden. De leerpunten uit de pilot zijn meegenomen in de wijkaanpak die zich richt op veertig wijken.
In het project Nieuwe coalities voor de wijk hebben lokale partijen van 2006 tot en met 2007 samen met het Rijk dertien aandachtswijken gekozen waar de leefbaarheid moet verbeteren. In deze wijken moeten wonen, leren, zorgen, werken en samenleven elkaar gaan versterken. Aanleiding voor het project is dat ondanks de vooruitgang in veel van de 56 wijken een aantal problemen zeer hardnekkig blijken en moeilijk op te lossen. Men stuit vaak op een fundamenteel probleem: beslissingen die de leefbaarheid van wijken raken, worden zonder samenhang tussen de verschillende niveaus genomen. De verschillende partijen werken door hun eigen procedures, doorlooptijden en doelen en belangen soms langs elkaar of zelfs tegen elkaar. Het Rijk wil dit probleem te lijf gaan en pleit daarom voor nieuwe vitale coalities: Rijk, gemeenten en andere lokale partijen moeten veel sterker en nauwer samenwerken, zodat wonen, werken, leren, welzijn en veiligheid in samenhang worden aangepakt.
Selectie wijken
De selectie van deze dertien wijken is een samenspel geweest tussen gemeenten en het Rijk. Er zijn geen harde selectiecriteria gebruikt (zoals bij de selectie van de 40 wijken) maar er is gekeken naar plaatsen waar concrete problemen konden worden aangepakt die in een relatief kort tijdsbestek konden worden opgelost.
Aanpak
Centrale vraag in de zoektocht naar deze nieuwe vitale coalities was: Wat maakt het verschil? Kernwoorden in deze zoektocht waren: ontkokerde aanpak, van klein naar groot, kabinetsbreed, tempo, impact op de werkwijze van de overheid, nieuwe samenwerkingsverbanden die verandering brengen, gebruik maken van elkaars expertise en netwerken, concrete resultaten.
Voor elk van de 13 wijken zijn adoptieteams samengesteld. Deze adoptieteams bestonden uit een wethouder van de gemeente waarin de wijk ligt, een directeur-generaal (met uitzondering van Defensie en Buitenlandse Zaken zijn alle departementen betrokken) en een onafhankelijk deskundige. Daarnaast is aan elke wijk een bewindspersoon gekoppeld.
De leden van de adoptieteams zetten in op het bereiken van concrete resultaten op 1 mei 2007 door:
- het inzetten van hun netwerken om nieuwe partners te laten aansluiten bij de ‘nieuwe coalitie’;
- het inbrengen van hun deskundigheid, zicht geven op concrete zaken die ‘het verschil kunnen maken’;
- inspiratie en energie te geven aan het zoekproces naar ‘wat het verschil maakt’ en
- meedenken om obstakels als knellende regelgeving, institutionele kaders te overwinnen.
In de volgende dertien pilotwijken werden 'nieuwe vitale coalities' gesmeed:
| Wijken en steden | Thema | gemeentelijk verantw./DG/onafh. 3e/minister-stas |
| Economisch meedoen van jongeren |
| |
| Basisscholen Ru Paré, Huizinga-school en prof. Einsteinschool |
| |
|
Rotterdam, |
Pact op Zuid 'aanpak particulier woningbezit' |
|
|
Rotterdam, |
Pact op Zuid 'vroegsignalering jeugd' |
|
| Versterking sociale verbanden |
| |
| Sociale / economische impulsen |
| |
| Eerstelijns gezondheidszorg en integrale jeugdzorg |
| |
| Perspectief voor de Antilliaanse gemeenschap |
| |
| Grootstedelijke problematiek |
| |
| Publiek Private Samenwerking voor een Leefbaar Berflo Es |
| |
|
Toelichting (pdf-bestand) |
Infrastructuur |
|
| Toekomst autochtone jeugd |
| |
| Sociaal-fysiek-economische impulsen |
|
Adoptieteam Nieuw West (Onderwijs en Arbeidsmarkt)
In maart 2007 zijn in Amsterdam Nieuw West vijf projecten gepresenteerd door het adoptieteam voor Onderwijs en Arbeidsmarkt. Deze projecten worden verder uitgewerkt en moeten ervoor zorgen dat jongeren een betere aansluiting krijgen op de arbeidsmarkt. De projecten zijn voornamelijk gericht op goede begeleiding van jongeren tijdens school en naar werk. Het adoptieteam bestaat uit wethouder Tjeerd Herrema (Volkshuisvesting), Jan van de Bos, directeur-generaal van het ministerie van Sociale Zaken, Ad Scheepbouwer, bestuursvoorzitter van KPN en minister André Rouvoet van Jeugd en Gezin.
Community Centers in Amsterdam Nieuw West
Drie scholen in Amsterdam Nieuw West worden omgevormd tot Community Center. Dat is een pedagogisch educatief zorg- en welzijnscentrum, dat zich richt op kinderen van 0 t/m 14 jaar, het gezin waartoe zij behoren en de buurt waarin zij opgroeien. Een Community Center onderscheidt zich van de brede school, door een multidisciplinaire aanpak van de sociale en onderwijsachterstand waar kinderen mee worstelen. Minister Bos (Financiën) heeft eind april 2007 de afstrap gegeven voor het project dat tot stand kwam in het kader van de VROM-pilot Nieuwe coalities voor de wijk. Hij beloofde in dit kabinet zich in te zetten om regelgeving voor (basis)onderwijsfinanciering te vergemakkelijken.
Doel was van de drie scholen in Overtoomseveld, met voornamelijk Marokkaanse kinderen, wijkcentra te maken met niet alleen les, maar ook kunst, sport, maatschappelijk werk, inburgering, gezondheidszorg, politie en justitie en leerplichtambtenaren. Als symbool adopteerde minister Zalm van Financiën de Ru Paré School, waar de problemen het grootst waren, zijn opvolger Bos zou de adoptie overnemen. Het plan lijkt door te gaan, meldt De Pers. In 2012 moeten er nieuwe gebouwen zijn voor de centra. Overheden en corporaties betalen € 700.000. De Ru Paré wierf bijna 25 nieuwe leraren, van wie sommigen van heel ergens anders in het land kwamen. Het moeilijkste was, vertelt projectleider Karima Belhaj, om door de bureaucratie heen te breken. In Slotervaart hebben ze een speciaal plan bedacht voor hoe dat moet en andere scholen in Nederland mogen dat overnemen. (De Pers, 18 jan 2008) Zie ook:
- Eerste stappen realisatie community centers gezet, VROM, jan 2008
- Community Centers, Koers Nieuw West, Amsterdam
Adoptieteam Deventer Rivierenwijk presenteert intentieovereenkomst
In mei 2007 vond de slotbijeenkomst plaats van het adoptieteam Rivierenwijk in Deventer. Tijdens deze bijeenkomst is de voortang besproken van de vijf punten die zijn vastgelegd in een intentieovereenkomst. Het team heeft zijn krachten gebundeld om de gevolgen van spoor- en wegverkeer op te lossen en het tempo van de wijkvernieuwing te waarborgen. Voor de wijk was het adoptieteam een zegen. Woningcorporatie Rentree, ProRail en de gemeente Deventer kregen in een paar maanden tijd voor elkaar wat in de jaren daarvoor nooit lukte: het doorhakken van knopen over de derde spoorlijn langs de Rivierenwijk en het verbinden van de twee delen van de wijk die door de Amstellaan worden gescheiden.
Leerwerkbedrijf Nieuw West van start
In Amsterdam Nieuw West heeft woningcorporatie Ymere het initiatief genomen tot het leerwerkbedrijf Wonen en werken in de Wijk (WW&W). Het is het vervolg op afspraken die in het kader van Nieuwe coalities voor de wijk zijn gemaakt. Het doel van het leerwerkbedrijf in Amsterdam Nieuw West is om jaarlijks minimaal driehonderd leerlingen van het ROC Amsterdam aan een tijdelijke betaalde baan te helpen. Jongeren krijgen op deze manier een kans om zichzelf te ontwikkelen en tegelijkertijd bevordert het hun betrokkenheid voor hun eigen buurt. Bijzonder van Wonen en Werken in de Wijk is de samenwerking tussen de stadsdelen van de gemeente Amsterdam, de woningcorporaties, het onderwijs en het bedrijfsleven. Verder werkt Wonen en Werken in de Wijk zonder subsidie en tegen marktconforme tarieven. De totstandkoming van het bedrijfsplan voor het project werd door een financiële bijdrage van Koers Nieuw West mogelijk gemaakt. (KEI-nieuws, 25 jan 2008)
Leerpunten / Resultaten
Volgens Cobouw (mei 2007) loopt het succes van de adoptiewijken sterk uiteen. Het hangt sterk af van de inzet van de betrokken ministers. Daardoor blijven de resultaten in de ene gemeente beperkt tot het versneld op ‘s Rijks agenda zetten van bepaalde problemen, terwijl in andere al concrete projecten zijn gestart. Dit blijkt volgens Cobouw uit een eigen inventarisatie onder de dertien gemeenten met een geadopteerde wijk. Haarlem, Emmen en Rotterdam zijn vol lof. Zaanstad en Den Haag zijn minder tevreden. (Cobouw, 3 mei 2007)
In een evaluatie (mei 2007) die het ministerie van VROM heeft laten uitvoeren wordt geconcludeerd dat een vitale coalitie de sleutel is voor een succesvolle wijkaanpak. (KEI-nieuws, mei 2007)
De pilot heeft het beeld bevestigd dat soms nieuwe, maar altijd vitale coalities nodig zijn voor de aanpak van de problemen die zich concentreren in een aantal wijken. De adoptie van dertien wijken heeft een aantal dingen geleerd, die in ieder geval voorwaardelijk zijn voor een succesvolle aanpak van de problemen. De sleutel ligt in het anders leren werken en afzien van routines die niet meer werken bij het bereiken van de groepen mensen die een toenemende achterstand opbouwen. Dat blijkt uit de evaluatie van de pilot (pdf-bestand). Aan het eindrapport ligt een drietal evaluatierapporten ten grondslag, met daarin wijkbeschrijvingen en wetenschappelijke reflecties, te weten:
- Engbersen, G., E. Snel en J. de Boom (2007) De adoptie van wijken, een evaluatie van ‘Nieuwe Coalities voor de Wijk’ (pdf-bestand). Rotterdam: Erasmus Universiteit/ RISBO Contractresearch BV, mei 2007
- Singelenberg, J., E. Kalk en M. Verduyn (2007) Nieuwe coalities: 9 van de 13 wijken revisited (pdf-bestand). Rotterdam: SEV, mei 2007
- Tops, P. (2007) Van adoptieteams naar samenwerkingsregimes (pdf-bestand).
Bovendien bevat het eindrapport nog de volgende bijlagen: deel 1 (pdf-bestand), deel 2 (pdf-bestand), deel 3 (pdf-bestand), deel 4 (pdf-bestand; 6,9 Mb), deel 5 (pdf-bestand; 6,3 Mb).
Recente ontwikkelingen
Maart 2009: Haarlemse wethouder reflecteert op adoptie
"Een klein wonder geschiedde. De adoptie gaf de gemeente, de corporaties en een begeesterde basisschooldirecteur het lef om de handen ineen te slaan." Dat schrijft Hilde van der Molen, (wijk)wethouder in Haarlem, in haar KEI-column Samenwerken in een buurt kan wonderen verrichten (mrt 2009). "Ik heb ervan geleerd dat besturen ook mensenwerk is. Af en toe moet je procedures los durven laten en creatief willen zoeken naar mogelijkheden in plaats van onmogelijkheden. De Hamelink is voor mij een goed voorbeeld voor corporaties in andere steden, die bereid zijn om te investeren in een buurt. Als je de krachten van verschillende organisaties bundelt, kan je het tij echt keren!"
