Start: 2006
Voltooiing: 2016
Procesfase Uitvoering
Betrokken partijen
Gemeente Rotterdam
Stichting Com.wonen
Vestia Groep
Woonbron
Woonstad Rotterdam
Deelgemeente Charlois
Deelgemeente Feijenoord
Deelgemeente IJsselmonde
Jeugd en jongeren, werk en economie en gebieden met veel particuliere woningvoorraad zijn de hoofdthema’s van het Pact op Zuid. Het gaat om een tienjarig additioneel programma om Rotterdam Zuid sterker te maken. In 2006 sloegen gemeente Rotterdam, de deelgemeentes Charlois, Feijenoord en IJsselmonde en woningcorporaties Com•wonen, Vestia, Woonbron en Woonstad Rotterdam daartoe de handen ineen. In 2009 is de koers bijgesteld: minder regie en projecten, meer focus op specifieke thema’s en nieuwe samenwerkingsverbanden. Kwaliteit in plaats van kwantiteit.
Korte karakterschets Rotterdam Zuid
Pact op Zuid heeft betrekking op het grondgebied van de deelgemeenten Feijenoord, Charlois en IJsselmonde. Deze deelgemeenten worden begrensd door de Maas, de Rotterdamse haven en de Rijksweg A15/A16. Het gebied omvat zowel wijken als herontwikkelde haventerreinen (o.a. Kop van Zuid) en grootschalige voorzieningen (o.a. Ahoy, Zuidplein en het Feyenoord-stadion).
Wijken op Zuid zijn onder andere:
- Oud Zuid (Carnisse, Oud-Charlois, Tarwewijk, Afrikaanderwijk, Bloemhof, Hillesluis, Katendrecht)
- Zuidelijke Tuinsteden (Pendrecht, Zuidwijk)
- Vreewijk
- Hordijkerveld
- Lombardijen
- Groot-IJsselmonde
In de drie deelgemeenten op Rotterdam Zuid wonen in totaal bijna 190.000 mensen in ruim 90.500 woningen. In de deelgemeente Charlois behoort 30% van de woningen tot de particuliere voorraad. In de deelgemeenten Feijenoord en IJsselmonde is dat respectievelijk 17,7% en ruim 34%. Opvallend is ook de relatief jonge bevolking (een derde is jonger dan 30 jaar), het percentage lage inkomens (ca. 60%) en de veelheid aan culturele achtergronden (ca. 130 nationaliteiten). (Bron: COS Rotterdam, 2009)
Aanleiding Pact op Zuid
Problemen en kansen
Al decennia lang wordt er gesleuteld aan Zuid. Zo is in de jaren tachtig en negentig ingezet op sociale vernieuwing. Sinds die tijd zijn daar onder andere de ontwikkeling van de Kop van Zuid, de grootscheepse vernieuwing van het Zuiderpark en de Katendrechtse Pier en de strijd tegen de huisjesmelkers in de Tarwewijk bij gekomen.
Ondanks deze verrichtingen blijven delen van Zuid in grotere of in kleinere mate achterstanden hebben: een eenzijdig woningbestand, verloedering van woningen en buitenruimte, huisjesmelkers, een wegtrekkende middenklasse, moeilijkheden met de jeugd, lage scores op het gebied van inkomen uit arbeid, het aantal uitkeringsgerechtigden en veiligheid, leer- en onderwijsachterstanden en een matig winkelbestand.
Maar tegelijkertijd heeft het gebied een duidelijke potentie. Zuid heeft ruimte, is groen, goed bereikbaar en heeft een jonge, dynamische bevolking. Aanleiding voor lokale partijen om een ambitieuze overeenkomst te sluiten met als doel Zuid nieuw leven in te blazen: het Pact op Zuid.
Potentie van Zuid benutten
De ‘uitvinder’ van het Pact zijn de corporaties, die schrokken toen uit de (periodieke) Grote Woontest van 2004 (pdf-bestand) bleek dat de huidige en potentiële bewoners Zuid massaal de rug toekeerden. Dat gold met name voor de bewoners die een sociaal-economische groei doormaakten. Al gauw zaten gemeente Rotterdam, de drie deelgemeenten en de corporaties Woonstad Rotterdam, Woonbron, Com•wonen en Vestia met elkaar aan tafel.
De partijen legden in 2006 vast dat zij de komende tien jaar € 1 miljard extra investeren in de sociale, economische en fysieke kwaliteiten van Rotterdam Zuid. De inzet van het Pact was en is nadrukkelijk bedoeld als extra programma met als doel de potentie van Zuid beter te benutten en te vergroten.
Bondgenoten zoeken
Het Pact is ontstaan vanuit het besef dat geen van de betrokken partijen in staat is om de problemen op Zuid alleen op te lossen en de benodigde kansen te creëren. Daarom vroegen en vragen de initiatiefnemers nog steeds andere partijen bondgenoot te worden van het Pact. Te denken valt aan onderwijsinstellingen, het bedrijfsleven, bewoners en ondernemers. Het Rijk is ook al sinds een vroeg stadium vaste bondgenoot.
Doelstelling
Bij de start van het Pact op Zuid is de hoofddoelstelling dat Rotterdam Zuid in 2016 op het niveau van de stad moet zijn gebracht, uitgewerkt in twee subdoelstellingen:
- de selectieve migratie – het wegtrekken van kansrijken en doorgroeiers met midden- en hogere inkomens – moet in 2016 tot nul zijn gereduceerd
- de buurttevredenheid moet in 2016 gelijk zijn aan het stedelijk gemiddelde
De doelstellingen worden per wijk en op deelgemeente- en ‘Pactniveau’ gemeten met de volgende indicatoren:
- sociale index
- veiligheidsindex
- WOZ-waarde
- midden en hoge inkomens
- selectieve migratie
- buurttevredenheid
Onderzoekers van de Hogeschool Rotterdam (Kenniskring Opgroeien in de Stad) meten de vorderingen op deze doelstellingen (half)jaarlijks. In de Reisgids 2009 (pdf-bestand) wordt over de eerste bevindingen gerapporteerd. Raadpleeg op de website van Pact op Zuid voor de voorgaande tussenmetingen.
Aanpak
De aanpak van Pact op Zuid is na een grondige evaluatie in 2009 kort gezegd verschoven van kwantiteit naar kwaliteit. Hieronder wordt de aanpak in de fases voor en na de evaluatie afzonderlijk nader toegelicht. Meer informatie over de evaluatie staat onder ‘Resultaten en leerpunten’.
Fase 1: Pact als investeringsprogramma (2006-2009)
In de eerste fase kenmerkt het Pact zich door een investeringsprogramma waar honderden projecten en activiteiten uit voortvloeien. De projecten worden verdeeld over vijf programmapijlers en vijf Kanskaarten.
De vijf pijlers:
- fysiek: particuliere woningverbetering, sloop-nieuwbouw
- sociaal: fotoproject De Zuiderlingen, Pendrecht Universiteit
- economie: Creative factory, Kansenzones
- veiligheid: Jongeren als toezichthouders, Tram 2
- kunst en cultuur: Roffa 5314, modeatelier Pal Maas, Ramenproject Pendrecht
De Kanskaarten betreffen voorzieningenclusters die een essentiële positie innemen bij de (economische) ontwikkeling van Zuid en de regio:
- Eat & meet (Uitgaansgebied Afrikaanderwijk-Wilhelminapier-Katendrecht)
- Hart van Zuid (Zuidplein, Ahoy en Zuiderpark)
- Stadionpark (Kuip, Pathé-bioscoop en Topsportcentrum)
- Zone A15 (Bedrijventerreinen Waalhaven en Ridderster)
- Zorgboulevard (Naast station Lombardijen in IJsselmonde)
De projecten worden onderverdeeld naar drie schaalniveaus. Kort gezegd spelen op het niveau van ‘Sterk Zuid’ met name de voorzieningenclusters een grote rol, op wijkniveau (‘Aantrekkelijke wijken’) domineren de thema’s wonen en ondernemen en op buurtniveau (‘Krachtige buurten’) gaat het om de bewoner in zijn woon- en leefomgeving.
Daarnaast haakt het Pact in deze periode aan op de bestaande Rotterdam Zet Door Aanpak, met o.a. de hotspots en economische kansenzones. Ook heeft het Pact aansluiting gezocht bij de pilots van het Rijk: Sociale herovering en Nieuwe coalities voor de wijk.
Fase 2: Pact als procesgerichte organisatie (vanaf 2009)
De Pact-organisatie komt in 2009 tot het besef dat door de veelheid aan projecten en activiteiten de focus uit het zicht is geraakt. De vraag rijst onder andere hoe zo’n omvangrijk programma beheersbaar te houden is en of het Pact niet te veel de projecten financiert die eigenlijk thuishoren bij de normale bedrijfsvoering van deelgemeenten en diensten. Daarop wordt prof. Rotmans van de Erasmus Universiteit (DRIFT) de opdracht gegeven het programma en de organisatie van Pact op Zuid tegen het licht te houden.
De boodschap van de evaluatie in het kort:
- doelen worden met de bestaande aanpak niet gehaald
- benoem de maatschappelijke opgave, breng focus aan
- werk samen met andere publieke en private partijen
- de kans ligt in het inzetten van een proces, een beweging waarin verschillende partijen met elkaar op zoek gaan naar een nieuwe manier van kijken, nieuwe oplossingen
Lees meer over de evaluatie onder ‘Resultaten en leerpunten’.
Procesgerichte organisatie
Om de effectiviteit van het Pact te verbeteren volgt de Pact-organisatie de raad van Rotmans op. Het verandert de werkwijze van een omvangrijk investeringsprogramma naar een procesgerichte organisatie. Het aantal Pact-projecten wordt teruggebracht tot maximaal 20 à 30.
Het doel is met het Pact als inspirator en aanjager voor lokale initiatieven te fungeren. Om met betrokkenen barrières op te zoeken, gezamenlijk te benoemen en hierop doorbraken te forceren. Niet door de verantwoordelijkheid naar het Pact toe te trekken, maar juist door partijen inhoudelijk en procesmatig te betrekken. Projecten die feitelijk tot de reguliere werkzaamheden van de Pact-partners kunnen worden gerekend, worden daarom teruggelegd.
Ingezet wordt op die projecten die hét verschil maken: doorbraakprojecten die meerdere partners en een nieuwe innovatieve aanpak vereisen. De projecten hebben voldoende schaalgrootte om voor Zuid wat te kunnen betekenen en zodat vele andere initiatieven ervan kunnen profiteren.
Focus op vier thema’s
De bestaande, integrale benadering wordt gecombineerd met focus op een beperkt aantal thema’s, de zogenaamde focusthema’s. Op deze thema’s spelen vraagstukken die de organisatie overstijgen.
Het gaat om de volgende thema’s:
- Jeugd en onderwijs
- Economie en arbeidsparticipatie
- Gebieden met veel particuliere woningvoorraad
- Spin-off kanskaarten
Communicatie, participatie en culturele strategieën spelen bij alle thema’s een grote rol en worden waar mogelijk gecombineerd ingezet. Voor het ontwikkelen van deze vooral sociale opgave is nauwe samenwerking nodig met scholen, jeugdinstellingen, maatschappelijke partners en het bedrijfsleven.
Ook op andere terreinen worden de verbanden tussen overheid en private partijen en tussen inwoners en organisaties uitgebouwd. Verder krijgen het bundelen van kennis en middelen, het leren van elkaar en de samenhang tussen projecten en partijen extra aandacht.
Thema 1: Jeugd en onderwijs
De focus op jongeren van Rotterdam Zuid komt voort uit een forse problematiek aan de ene kant en grote kansen aan de andere kant. Achterblijvende prestaties op het gebied van school en werk versus Nederlands grootste jongerenpopulatie.
Het Pact zet in op beter onderwijs, talentontwikkeling, minder schooluitval en goede startkwalificaties. Verder krijgen problemen in de thuissituatie, de kloof tussen oud en jong, jeugdwerkloosheid, bewegingsarmoede, discriminatie en het gebrek aan onderling respect en solidariteit de aandacht. Jeugd en jongeren dragen zelf waar mogelijk hun steentje bij aan projecten
Binnen het thema Jeugd en Onderwijs zet Pact op Zuid op sociaal gebied in op:
- Talentontwikkeling
- Participatie
- Verbinding
- Zelfredzaamheid
|
Enkele voorbeelden van projecten binnen Jeugd en onderwijs: Norm voor de Jeugd op Zuid De norm houdt in:
Pact op Zuid gaat de Norm voor de Jeugd op Zuid verder uitbouwen, ook met het primair onderwijs. Lees meer…
Pleinen als woonkamer van de buurt Lees meer over dit project in de publicatie Pleinen als woonkamer van de buurt; succesfactoren voor levendige pleinen (pdf-bestand). Bekijk alle projecten ten aanzien van Jeugd en onderwijs op de Pact-website. |
Thema 2: Economie en arbeidsparticipatie
Bij een (te) groot deel van de bewoners sluit de 'bagage' niet aan op de benodigde vraag aan kennis en kunde van de arbeid. Daardoor hebben zowel bewoners als bedrijven een probleem. Bewoners hebben geen toekomstperspectief op werk en op participatie aan de maatschappij. Bedrijven hebben geen arbeidskrachten en geen afzetmarkt.
Samen met onderwijs en bedrijfsleven wordt de opgave gespecificeerd: om welke bewoners en bedrijven gaat het? Waar zitten jongeren op school, met welke opleidingsniveau? etc. Daarna wordt gekeken naar coalities die nodig zijn voor een doorbraak op dit thema.
De onderstaande onderwerpen komen hierbij aan de orde:
- Economische identiteit voor Zuid en het creëren van economische knooppunten (o.a. samenwerking met Ik zit op Zuid en Vakmanstad)
- Ruimte creëren voor (jong) ondernemend talent (o.a. aanhaken op Kansenzones)
|
Een voorbeeld van de projecten binnen Economie en arbeidsparticipatie: Ik zit op Zuid Lees meer over het sociaal economisch manifest dat de ondernemers in oktober 2009 presenteerden. Lees meer over Ik zit op Zuid. Bekijk alle projecten ten aanzien van Economie en arbeidsparticipatie op de Pact-website. |
Thema 3: Gebieden met veel particuliere woningvoorraad
Een prominente opgave op Zuid is de particuliere woningvoorraad. Het gaat naar schatting om zo’n 15.000 woningen verdeeld over de wijken in Oud Zuid (Charlois en Feijenoord). In deze wijken zijn de huizen veelal in slechte staat en energie-onzuinig en daarmee laag in waarde en duur in gebruik.
In 2007 is Oud Zuid tot VIP-gebied benoemd, wat betekent dat het extra aandacht krijgt van het stadsbestuur. De inzet bestaat uit pro-actieve particuliere woningverbetering en waar nodig een intensieve 'hotspot-aanpak' van probleemgebieden. De inzet richt zich op particuliere verhuurders, Verenigingen van Eigenaars (VvE) en op eigenaar-bewoners.
|
In het kader van de aanpak van de particuliere woningvoorraad zijn de volgende projecten opgestart:
Lees meer over deze projecten in de wijkbeschrijving van Oud Zuid. |
Anno 2010 blijkt dat de opgave nog steeds uitermate complex is. Ondermeer omdat het samenhangt met tal van sociaal-economische problemen. Ondanks alle inspanningen zijn noch corporaties, deelgemeenten of stad er in geslaagd om de situatie in adequaat tempo aan te pakken. Er verandert te weinig en zeker niet ten goede, luidt de conclusie. En, daar waar de fysieke ruimte weer op orde is, blijkt dat terugval op de loer ligt.
In de tweede fase van Pact op Zuid wordt daarom vooral breder ingezet dan enkel op fysiek. Het Pact wil met vernieuwende invalshoeken in de gebieden met veel particuliere woningvoorraad aan de slag gaan.
Thema 4: Spin-off Kanskaarten
De Kanskaarten blijven ook in de tweede fase van Pact op Zuid een belangrijke rol spelen. Voor drie Kanskaarten zijn spin-off programma’s opgezet. Deze vormen een voortzetting van datgene wat al behaald is, maar zijn meer in lijn met de nieuwe werkwijze.
De drie Kanskaarten zijn:
- Hart van Zuid: spin-off programma Hart Sociaal (jan 2009; pdf-bestand; via Pact-website) en lees meer op de speciale Hart van Zuid website.
- Stadionpark: spin-off programma Het Stadionpark brengt Zuid in beweging! (dec 2008;pdf-bestand; via Pact-website)
- Zorgboulevard: Lees meer over deze Kanskaart
Ze moeten als een ‘springplank’ werken voor Zuid, door:
- Het koppelen van bijzondere vormen van onderwijs aan een Kanskaart
- Afspraken te maken over werkgelegenheid en stages: minimaal 30% van de nieuwe werkgelegenheid moet worden ingevuld door Zuiderlingen
- Interessante, leerzame en nuttige stageprojecten op te zetten, die voor zowel studenten als voor ondernemers meerwaarde hebben
- Voorzieningen helpen te realiseren die Zuid als aantrekkelijk woonmilieu versterken
- Spin-off voor Zuid genereren in de vorm van sportactiviteiten in de wijken (vanwege Stadionpark), versterking van de gezondheid (vanwege Zorgboulevard), meer vrijetijdsfuncties op Zuid (vanwege Hart van Zuid) en het faciliteren van culturele functies
Door te focussen op onderwijs, werkgelegenheid en stageplaatsen wordt binnen de spin-off programma’s bijna automatisch gekozen voor de jeugd. Hier ligt de prioriteit, maar de ontwikkelingen op de Kanskaarten hebben een veel bredere doelgroep. En, waar zich nieuwe kansen aandienen, worden nieuwe spin-off programma’s opgezet.
Lees meer over de Kanskaarten op de Pact-website.
Bekijk de lijst (pdf-bestand) met alle projecten die door het Pact vanaf 2010 worden voortgezet.
Bekijk de lijst (pdf-bestand) met gemeentelijke projecten die vanaf 2010 worden teruggelegd.
Communicatie en participatie
Niet behorend tot een focusthema, maar minstens zo belangrijk zijn de projecten op het gebied van communicatie en participatie. Drie projecten die onder het ‘nieuwe Pact’ voortgezet worden: De Zuiderlingen, Roffa 5314 en Pendrecht Universiteit.
In het project De Zuiderlingen zijn bijna 5.000 bewoners en werkers van Rotterdam Zuid geportretteerd door Linda Malherbe en fotograaf Joop Reijngoud, in opdracht van Pact op Zuid. Dit resulteerde in 155 groepsportretten die te zien zijn in het fotoboek De Zuiderlingen en in de fototentoonstelling in de vorm van een foto-wandelboulevard.
In 2007 is het project Roffa 5314 van start gegaan. Roffa betekent Rotterdam in straattaal (en 'stoer' in het Surinaams) en 5314 is de zone van het openbaar vervoer. Veel jongeren gebruiken de term 5314 om uit te drukken hoe trots ze zijn op het gebied waar ze vandaan komen. Het Historisch Museum Rotterdam vond deze liefde voor Zuid erg opvallend en besloot de jongerencultuur op Zuid te onderzoeken.
De Pendrecht Universiteit zit boordevol lessen uit deze wijk. Het doel van de Pendrecht Universiteit is het opleiden van bewoners, een positief beeld van de wijk naar buiten brengen, saamhorigheid onder de bewoners bevorderen en emancipatie. Het bijzondere is dat het een universiteit (kenniscentrum) is van bewoners onderling. Bewoners kunnen naar ‘colleges’ van de zelf opgerichte ‘faculteiten’, terwijl professionals ook in de leer kunnen omdat “de bewoners de echte kennis hebben van de wijk”.
Experiment zelforganisatie en ondernemerschap
De wijk Feijenoord is sinds eind 2009 onderzoeksterrein voor een nieuwe methode om bewoners meer stem te geven bij de ontwikkeling van hun wijk. Bij deze methode worden actief kleine sociale netwerken in de wijk opgebouwd met mensen die dezelfde denkbeelden en belangen hebben. Deze mensen komen samen en bundelen de krachten voor onderwerpen die ze zelf belangrijk vinden.
Uitgangspunt bij de methodiek is het stimuleren van zelforganisatie en ondernemerschap bij bewoners. Corporatie, overheid en andere professionals voegen zich in een ondersteunende en faciliterende rol. Er kunnen microstructuren ontstaan rondom een aantal woningen, de woonomgeving, werkgelegenheid, onderwijs, sociale problematiek of zorg.
Bij het experiment, 'Feijenoord Vertelt' genaamd, wordt samengewerkt onder de vlag van Pact op Zuid door Woonstad Rotterdam, SEV en de deelgemeente Feijenoord. Het bureau Urbancore voert de proef uit.
Lees meer op de Pact-website of ga naar de community Feijenoord Vertelt.
Veldacademie
Sinds 2008 kent Rotterdam Zuid de Veldacademie: een initiatief van de TU Delft (Bouwkunde) en Bureau Frontlijn van de gemeente Rotterdam. De academie biedt werkplekken aan onderzoekers en studenten uit verschillende onderwijsinstellingen.
De bedoeling is dat de studenten de realiteit van de wijk ervaren en met deze indrukken aan de slag gaan. Dit is in tegenstelling tot de grotendeels theoretische projecten aan de universiteit zelf. Daarnaast biedt de Veldacademie ruimte aan verschillende initiatieven uit de wijk.
De Veldacademie is in het leven geroepen om goed inzicht te krijgen in integrale wijkontwikkelingsprocessen. Voorbeelden van onderzoeksthema’s zijn projecten ter verbetering van de openbare ruimte, ter bevordering van werkgelegenheid of onderzoek naar de levensloopbestendige en kindvriendelijke wijk.
Lees meer over de Veldacademie.
Financiering
Van begin af aan is sprake van een extra investering – dus bovenop bestaande investeringen - in de wijken op Zuid van € 1 miljard tot 2016. De corporaties investeren gezamenlijk € 850 miljoen en de gemeente € 170 miljoen. Dit gemeentelijke geld is vrijgekomen door de verkoop van de Afvalverwerking Rijnmond en uit rijksgelden voor de stedelijke vernieuwing (ISV).
In de jaren 2007, 2008 en 2009 is een groot deel van de gemeentelijke € 170 miljoen opgegaan aan projecten: € 100 miljoen. Daarmee rest voor de periode 2010-2016 nog € 70 miljoen.
Financiële koerswijziging
Op de inhoudelijke en procesmatige koerswijziging volgt een noodzakelijke financiële koerswijziging. Waar aanvankelijk het Pactbudget – met name het gemeentelijke deel – bedoeld was om de stedelijke middelen te ‘ontzien’, waarmee het Pactbudget in feite de reguliere middelen vervangt, is dat onder de nieuwe koers ondenkbaar geworden. Een flink aantal projecten die eerder gefinancierd werden (of hadden moeten worden) vanuit het Pact, worden dat onder het ‘nieuwe Pact’ niet meer.
De koerswijziging betekent onder andere dat de gereserveerde € 42 miljoen voor vijf grote stedelijke investeringen - ondermeer in een 50 meter bad en een sportcluster – niet meer uit het Pactbudget opgebracht worden. De projecten vallen immers niet meer onder het ‘nieuwe Pact’, omdat ze tot de reguliere werkzaamheden behoren.
Elf andere projecten hadden al een ‘harde’ budgettaire toezegging gekregen voor 2010, maar worden eveneens teruggelegd bij de partners. Het geoormerkte budget voor deze projecten (ca. € 11,5 miljoen) is in 2009 al gebruikt om andere projecten te financieren. Voor het kunnen realiseren van de projecten wordt daarom een beroep gedaan op ISV-geld.
Ten slotte zijn er achttien projecten die onder de vlag van het Pact tot uitvoering kwamen, daarvoor deels uit het Pactbudget betaald werden, maar nu teruggelegd worden bij de deelgemeenten en gemeentelijke diensten. Het gaat om projecten die hun effectiviteit hebben bewezen, vanwege de grote bijdrage aan de ontwikkeling van Zuid. Voorbeelden zijn: Interventieteams, Thuis Op Straat en het Ondernemershuis.
Is er nog sprake van € 1 miljard additioneel?
Met de koerswijziging van het Pact is het onduidelijk geworden, of er feitelijk nog wel sprake is van € 1 miljard aan additionele investeringen. Immers, door de koerswijziging worden de grote stedelijke investeringen door de partners van het Pact weer tot de reguliere werkzaamheden gerekend en vallen ze niet meer onder het Pactbudget.
Daarentegen vinden de investeringen – Pact of geen Pact - wel gewoon doorgang. Alleen worden de knelpunten die daarbij optreden niet meer via het Pact opgepakt, maar in bilaterale overleggen. Voor een aantal projecten moet dus nog wel naar extra financiering gezocht worden.
Heroverwegen samenvoeging programma’s Pact, WWI en KiWi
In 2007 zijn de programma’s voor Pact op Zuid, de prioritaire 40-wijkenaanpak (actieprogramma’s) en het gemeentelijke programma Kindvriendelijke Wijken (KiWi) samengevoegd. Reden: de geldstromen op elkaar plakken, de bureaucratische lasten eruit halen en gezamenlijk aan hetzelfde doel werken.
In het licht van de nieuwe koers van het Pact, wordt dit heroverwogen. Sowieso is met ingang van 2010 het KiWi-programma ingebed in de reguliere organisatie van de Pact-partners en komt de (extra) financieringsstroom te vervallen. En, de bureaucratische, boekhoudkundige verantwoordelijkheid die de 40-wijkenaanpak met zich meebrengt, past niet bij de organisatie van het ‘nieuwe Pact op Zuid’. De partners van het Pact hebben daarin hun eigen verantwoordelijkheid.
Organisatie
De organisatie van Pact op Zuid bestaat uit een stuurgroep, directieraad en een programmabureau (kernteam).
De Stuurgroep Pact op Zuid bestaat uit de bestuursvoorzitters van de woningcorporaties, de wethouder Sociale Zaken, Werk en Grotestedenbeleid en de voorzitters van de deelgemeenten Charlois, Feijenoord en IJsselmonde. De wethouder is voorzitter van de stuurgroep en politiek verantwoordelijk voor het Pact op Zuid.
De stuurgroep wordt voorbereid door de Directieraad Pact op Zuid, waarin de corporaties, de deelgemeenten en de gemeente op directieniveau zijn vertegenwoordigd.
Een kernteam bestaande uit beleidsmedewerkers van de diensten OBR en dS+V, woningcorporaties Vestia en Woonstad Rotterdam en de drie deelgemeenten stemmen de lopende zaken af. Ze vormen een inhoudelijke denktank voor programmaontwikkeling.
Een programmamanager geeft leiding aan het programmabureau en heeft tot taak de uitvoering van het Pact te organiseren.
Leerpunten / Resultaten
Pact op Zuid kwam in 2009 tot het besef dat door de veelheid aan projecten en activiteiten de focus uit het zicht is geraakt. De partners van het Pact besloten daarop om een evaluatiefase in te lassen, die verder zou gaan dan het monitoren van de dagelijkse operatie.
Professor Rotmans van de Erasmus Universiteit (DRIFT) is gevraagd het programma en de organisatie van Pact op Zuid tegen het licht te houden. In het najaar van 2009 verscheen zijn onderzoeksrapport.
Enkele citaten uit het rapport, die de bevindingen samenvatten:
“Voor zulke programma’s geldt dat het bijna per definitie complexe materie is: het gaat immers om vele, verschillende actoren, schaalniveaus, werkvelden, organisatieculturen en tijdspannes. De coalitie heeft zich daardoor niet laten weerhouden en is vanuit grote betrokkenheid en positieve intenties zeer snel van start gegaan. In korte tijd is een enorme hoeveelheid activiteiten in gang gezet. De schaal van samenwerking, de inbreng van Kunst & Cultuur, de focus op een scholennetwerk, deze worden terecht genoemd als verdiensten van het Pact. Door de massale inzet vanuit het Programmabureau en de corporaties heeft het Pact een uitvoeringsimpuls veroorzaakt en een eerste platform gecreëerd voor meer systematisch en gebiedsgericht werken op Zuid.”
“Deze beweging-in-opmaat lijkt nu te haperen door een gebrek aan een gezamenlijk doorleefde visie op wat het Pact echt moet betekenen voor Zuid. De veelheid aan doelstellingen, de pas na de start geïntroduceerde pogingen om tot een meer integrale aanpak te komen, het in hoofdzaak door fysieke geldstromen en een fysieke werkcultuur gedomineerd samenwerkingsverband en de hoge uitvoeringsdruk hebben geleid tot een programma van vele honderden projecten. Dit ziet er in eerste aanzicht heel kordaat en actiegericht uit, maar lijkt uiteindelijk door een gebrek aan kwalitatieve samenhang, dan wel door praktische onbeheersbaarheid aan de goede bedoelingen voorbij te schieten.”
Pact op Zuid staat volgens de onderzoekers voor de opdracht haar visie te herijken, meer focus en proceskwaliteit te brengen in het additioneel bedoelde programma, en voor haar operationele inzet op Rotterdam Zuid nieuwe, expliciete keuzes te maken ten aanzien van doelgroepen, doelstellingen en projecten.
Lees in het onderzoek van Rotmans (pdf-bestand; via Pact-website) zijn voorstel voor keuzes die gemaakt kunnen worden, om aan die ‘opdracht’ te voldoen.
Pact neemt advies integraal over
Inmiddels heeft het Pact een koerswijziging ingezet, die grotendeels overeenkomt met de voorstellen uit de evaluatie.
Recente ontwikkelingen
Maart 2010: Meer Rotterdammers met een hoger inkomen blijven in Zuid
Uit het onderzoek ‘Komen en Gaan’ van het Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) blijkt dat de inspanningen van Pact op Zuid zijn vruchten beginnen af te werpen. Er is een daling waar te nemen in het aantal vertrekkers met een hoger inkomen en een hogere opleidingen. Het patroon van vestiging in en vertrek uit Zuid is de afgelopen drie jaar over de volle breedte (gezinssamenstelling, inkomen, opleiding, waardering) verbeterd, meer dan in de rest van Rotterdam. Het doel van Pact op Zuid is de selectieve migratie naar nul terug te brengen, om zo Zuid op het niveau van de stad te brengen. (Pact op Zuid, Selectieve migratie op Zuid neemt af, mrt 2010)
Download het rapport op de website van het Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS Rotterdam).
Geraadpleegde bronnen en leestips
KEI (2006) Pact op Zuid garandeert € 1 miljard extra voor vernieuwing Rotterdam Zuid. Nieuwsbericht, 26 sept 2006
Loorbach, D., W. van Aubel en J. Rotmans (2009) Ontwikkelen op Zuid! Evaluatie Pact op Zuid. Rotterdam: Dutch Research Institute for Transition (DRIFT), Erasmus Universiteit Rotterdam, mei 2009.
Pact op Zuid (2009) PoZ nieuwe stijl: een aanpak met focus! (pdf-bestand). Rotterdam: Pact op Zuid, nov 2009
Website Pact op Zuid
