Procesfase Uitvoering
Betrokken partijen
Dura Vermeer Stedelijke Ontwikkeling BV
ERA Contour
Gemeente Rotterdam
Proper-Stok Groep B.V.
Stichting Com.wonen
Woonbron
Woonstad Rotterdam
Stadswonen
Zo'n beetje alles waar Rotterdam in de stedelijke vernieuwing bekend om staat, vind je terug in de zeven wijken van Rotterdam West. De veiligheidsaanpak met stadsmariniers op de moeilijkste plekken, klushuizen die de wijk weer op de kaart zetten en bijzondere aandacht voor jongeren. De inzet van de afgelopen jaren levert de eerste resultaten op, maar een analyse van de wijken leert ook dat er nog een grote opgave ligt. Zowel op het sociaal-economisch vlak, als op het gebied van de woningvoorraad en de buitenruimte.

Lees in de wijkbeschrijving meer over:
- Wijkkenmerken
- Problematiek en kansen
- Doelstelling
- Aanpak
- Financiering
Wijkkenmerken
Rotterdam West is de verzamelnaam voor zeven wijken in de deelgemeenten Centrum en Delfshaven. De wijken zijn opgenomen als één wijk in het kader van de 40-wijkenaanpak van het Rijk.
In de praktijk wordt dit gebied echter per wijk of deelgebied benaderd; er bestaat geen plan voor deze wijken als geheel. Om kort en bondig een indruk te geven van wat er in de wijken speelt, is ervoor gekozen om de aanpak per thema te bespreken.
De wijken die West omvat, zijn:
- Oude Westen (Centrum)
- Middelland (Delfshaven)
- Nieuwe Westen (Delfshaven)
- Spangen (Delfshaven)
- Tussendijken (Delfshaven)
- Bospolder (Delfshaven)
- Delfshaven (Delfshaven)

Zoals de naam al aangeeft liggen de wijken in het westen van Rotterdam. De wijken zijn in verschillende periodes gebouwd, maar het gros van de woningen is vroeg twintigste-eeuws. Een kleiner deel is eind negentiende-eeuws. Uitschieter is het historische Delfshaven, dat al uit de veertiende eeuw stamt. Het gebied telt ruim 26.000 woningen en ruim 69.000 inwoners (CBS, 2009).
Bebouwing
Het Oude Westen, Middelland, Nieuwe Westen en Delfshaven zijn kavelgewijs bebouwd. Het rechthoekige gesloten bouwblok in drie à vier bouwlagen is het overheersende bouwtype. De wijken Bospolder, Tussendijken en Spangen zijn over het algemeen van latere datum en bestaan uit gesloten bouwblokken van vier bouwlagen met kap. Spangen kent twee bijzondere woonblokken: het Justus van Effenblok, de oudste Nederlandse toepassing van een galerij, en het Wallisblok, waar bestaande woningen als casco zijn weggegeven aan toekomstige bewoners, met de verplichting ze op te knappen. Voor meer informatie daarover, kijk onder ‘Aanpak’.
In het Oude Westen, Bospolder-Tussendijken en Spangen kennen de corporaties veel bezit. In Spangen is dat 80%, in Bospolder-Tussendijken bijna 90% en in het Oude Westen ruim 70%. In Middelland, Delfshaven en het Nieuwe Westen is er een groter deel van de woningvoorraad in particuliere handen, maar nog altijd is het merendeel in handen van de corporaties.
Bevolking
De wijken zijn dichtbevolkt en kennen een relatief jonge bevolking. In Delfshaven wonen relatief veel studenten en starters op de woningmarkt, terwijl in Middelland verschillende bevolkingsgroepen met verschillende opleidingsniveaus en inkomens door elkaar wonen. Waar in het Oude Westen geen dominante bevolkingsgroep is, kent Bospolder-Tussendijken een grote groep allochtonen (bijna 75%).
Voorzieningen
De wijk Delfshaven is het centrum van de voorzieningen in de gelijknamige deelgemeente. Er zijn musea, galeries en uitgaansgelegenheden (Historisch Delfshaven), culturele voorzieningen van stedelijk belang (Coolhaveneiland) en een grote concentratie van creatieve bedrijvigheid, onderwijs en horecavoorzieningen van hoog niveau (Lloydkwartier).
Ook Spangen en Bospolder-Tussendijken hebben een ruim voorzieningenaanbod. Spangen heeft bijvoorbeeld naast winkels en horeca sociale voorzieningen op het gebied van sport (o.a. Sparta-stadion) en onderwijs (o.a. 4 basisscholen en 2 scholen voor voortgezet onderwijs).
Het Oude Westen staat bekend om de winkels. De West-Kruiskade heeft een multicultureel winkelbestand dat voornamelijk op ‘food’ is gericht. Kenmerkend voor de Nieuwe Binnenweg zijn de cafés met podiumfuncties, restaurants, de artotheek, coffeeshops en veel aparte winkels en designzaken.
Op zoek naar meer specifieke informatie over de wijken? Lees het wijkactieplan 'Rotterdammers Vooruit!' (2007;pdf-bestand)
Wat is er al bereikt?
Voordat de wijken in 2007 tot ‘Vogelaarwijk’ benoemd werden, werkten de deelgemeenten, corporaties Woonstad Rotterdam, Woonbron, Com.wonen, Stadswonen en bewoners er al jaren in verschillende combinaties samen om de wijken in fysiek en sociaal opzicht te verbeteren.
Het Oude Westen is een gebied met een lange en roerige historie wat de gebiedsverbetering betreft. Hier begon in de jaren zeventig de stadsvernieuwing en ontstond een van de meest actieve actiegroepen in Rotterdam. Het wijkgebouw Odeon was in de zeventiger en tachtiger jaren de plek waar heel actievoerend Rotterdam samenkwam.
Bospolder-Tussendijken had in de jaren tachtig en negentig een slechte naam als gevolg van onveiligheid, drugsgebruik en huisjesmelkers. Door een stevige aanpak is daar een kentering in gekomen. Bovendien zijn er een aantal bijzondere woningbouwprojecten gerealiseerd, zoals Le Medi en Biz Botuluyuz. Lees meer over deze projecten onder ‘Aanpak’.
Positieve geluiden komen er ook uit Spangen, waar door herstructurering een instroom van hoger opgeleide en beter verdienende groepen bewoners op gang is gekomen en waar het slechte imago meer en meer wordt omgezet in een imago van een aantrekkelijke en rustige woonwijk in een stedelijk woonmilieu en in de nabijheid van stedelijke voorzieningen.
Daarnaast zijn er een aantal ontwikkelingen rondom de wijken in West waarvan zij kunnen profiteren. Voorbeelden zijn: de vernieuwing van het Centraal Station en het daar omheen gelegen Central District Rotterdam (24-uurseconomie), Stadshavens (transformatie voormalig havengebied) en Hoboken 2030 (woonwijk gericht op ‘topmilieu’ wetenschap en cultuur).
|
Schakelen tussen schaalniveaus Lees onder ‘Doelstelling’ meer over de Gebiedsvisie. |
Wat moet er nog gebeuren?
Ondanks de behaalde resultaten blijven de wijken aandacht nodig hebben. In het wijkactieplan en de wijkactieprogramma’s worden onder andere de volgende redenen genoemd:
- De wijken kennen veel bewoners met sociaaleconomische problemen: het gemiddelde inkomen is laag, het percentage mensen met een uitkering is hoog en het opleidingsniveau is aan de lage kant. Ook op werkloosheid en armoede scoren een aantal wijken onvoldoende. In Middelland valt de tweedeling op tussen een groep hoog opgeleiden met een hoog inkomen en een (grotere) groep met een laag opleidingsniveau die in armoede leven.
- Wijken in Delfshaven hebben te maken met een nieuwe bevolkingsinstroom van zwakkere groepen en overwaaiende criminaliteit vanuit het Centrum/Oude Westen.
- In West is een tekort aan openbaar groen, ondanks het feit dat er tijdens de stadsvernieuwingsperiode (jaren ’70-’80) door sloop van woonblokken meer groen is gekomen. In het Nieuwe Westen komt het daarom voor dat jongeren, kinderen en ouderen met elkaar concurreren om de buitenruimte.
- Door verschillende opvattingen over het gebruik van de buitenruimte en gebrekkige communicatie tussen de verschillende leeftijdsgroepen, ontstaan in wijken als Spangen en het Oude Westen klachten over jeugdoverlast.
- In de particuliere verhuur – grotendeels in winkellinten – doen zich problemen voor van illegale verhuur, onveiligheid en slecht onderhoud.
- De wijken scoren nog niet goed op de Sociale index en Veiligheidsindex, twee voor Rotterdam belangrijke graadmeters voor de staat van de wijk.
Bekijk de wijken in deelgemeente Delfshaven en in het Stadscentrum op de Veiligheidsindex, waarmee Rotterdam jaarlijks de veiligheid in stad en wijken meet.
Bekijk de Leefbaarometer om te zien hoe het met de leefbaarheid in de wijken staat. Het geeft de situatie in de wijk weer, maar ook ontwikkelingen en achtergronden van de buurt.
|
Analyse van de opgave op subbuurtniveau Een diepgaande analyse op subbuurtniveau bracht aan het licht dat het aandeel werklozen onder dertigers en veertigers in enkele complexen extreem hoog was (25%). Uit dezelfde analyse bleek ook dat aan de randen van de wijk relatief veel welgestelde mensen wonen, waardoor het gemiddelde werd opgetrokken. De cijfers in de sociale woningbouw bleken nog veel dramatischer te zijn. Zonder de diepgang op subbuurtniveau was de urgentie van deze groepen bewoners onzichtbaar gebleven. De analyse leverde een duidelijke focus in het wijkactieprogramma op. Meer info:
|
Doelstelling
Voor Rotterdam West is er niet één doelstelling, plan en aanpak. Het is een benaming voor een verzameling wijken waaraan al jaren lang deels afzonderlijk gewerkt wordt. Meerdere plannen vanuit gemeente, deelgemeentes en corporaties - al dan niet gezamenlijk – liggen naast en over elkaar.
Wel is er grofweg een onderscheid te maken tussen de ambities en doelstellingen voor het Oude Westen (deelgemeente Centrum) en de wijken in deelgemeente Delfshaven. Voor beide gebieden is een visie opgesteld, waarin een duidelijke doelstelling staat.
Wijkvisie Het Oude Westen ‘Binden en Verleiden’ (2008)
De visie tot 2014 is opgesteld door deelgemeente Centrum, de gemeente en Woonstad Rotterdam in samenwerking met bewoners. Het geldt als basis voor de vernieuwing van het Oude Westen.
De doelstelling voor Het Oude Westen:
“Het doel is om het Oude Westen aantrekkelijk te maken voor zowel de zittende bewoners en ondernemers als voor nieuwe bewoners en ondernemers. We richten ons op de doelgroepen die een klein kosmopolitisch woonmilieu aantrekkelijk vinden en zich aangesproken voelen door een jonge ambitieuze cultuur, door de eigenheid en intimiteit van Het Oude Westen.”
Download de wijkvisie voor Het Oude Westen (pdf-bestand).
Gebiedsvisie Delfshaven ‘Kansen Verzilveren’ (2010)
In deze visie heeft het dagelijks bestuur van de deelgemeente Delfshaven haar ambities tot 2022 in beeld gebracht. De gebiedsvisie benoemt een aantal belangrijke pijlers voor Delfshaven: taal en educatie, buitenruimte en economie.
Het doel voor de wijken in deelgemeente Delfshaven:
“Het doel is zowel het vergroten van de kansen voor de bewoners en de ondernemers van Delfshaven als het versterken van de positie van de deelgemeente Delfshaven in het stedelijk en regionaal systeem, zowel op het gebied van de woningmarkt, als op het gebied van onderwijs, economie en cultuur.
Met daarbij als achterliggende uitdaging het realiseren van een evenwichtiger balans in 2022 dan nu tussen kansrijke en kansarme inwoners in een deel van de stad, dat door de centrale ligging vooral interessant is voor mensen die centraal-stedelijk in Rotterdam willen wonen
met de dynamiek die daarbij hoort.”
Download de gebiedsvisie voor deelgemeente Delfshaven (pdf-bestand).
Uitvoeringsprogramma’s (IWAP)
Naast de twee wijkvisies zijn er nog tal van uitvoeringsprogramma’s voor de verschillende wijken. Dat zijn de zogenaamde IWAP’s (Integraal Wijkactieprogramma). Deze zijn het vervolg op het Wijkactieplan ‘Rotterdammers Vooruit!’ (2007) in het kader van de prioritaire 40-wijkenaanpak van het Rijk en worden jaarlijks herzien.
Download het Wijkactieplan (pdf-bestand)
Ga voor de laatste IWAP’s naar de website van deelgemeente Centrum of website van deelgemeente Delfshaven.
Aanpak
Zoals gezegd is er voor Rotterdam West niet één aanpak. Wel is er met de overgang van de 56-wijkenaanpak (2003-2007) naar de 40-wijkenaanpak een verschuiving zichtbaar van een met name fysieke aanpak naar een brede aanpak met zowel fysieke als sociale en economische kanten. Er wordt primair ingezet op vijf speerpunten: wonen, werken, leren, integreren en veiligheid.
Wanneer we door de oogharen naar het wijkactieplan, de wijk- en gebiedsvisie en de actieprogramma's kijken, krijgen de volgende onderwerpen in de aanpak extra aandacht:
- Ondernemerschap en werkgelegenheid
- Jongeren en vrouwen
- Rol bewoners
- Fysieke vernieuwing
- Openbare ruimte
- Veiligheid
Lees hieronder meer over de verschillende onderwerpen.
Ondernemerschap en werkgelegenheid
Rotterdam West staat bekend om z’n bedrijvigheid. In Delfshaven bevindt zich bijvoorbeeld 10% van de in Rotterdam gevestigde bedrijven. De West-Kruiskade in het Oude Westen is een begrip op zich. Omdat op een aantal plekken waar bedrijven en winkels gevestigd zijn zich leegstand, verloedering en overlast voordoen, wordt daar de komende jaren extra aandacht aan besteed.
In het Oude Westen worden o.a. de volgende inspanningen verricht:
- de Ondernemerstafel: een platform om bestaand en nieuw ondernemerschap te verbeteren. Het platform biedt ondernemers ondersteuning en advies en startende ondernemers aantrekkelijke bedrijfsruimten (met lage huurprijs). Ondernemers bieden op hun beurt leerwerkplaatsen en stageplekken aan.
- verbeteren van de uitstraling van puien, plinten en openbare ruimte: Alliantie West-Kruiskade.
- een marketingcampagne voor de wijk waarin de identiteit naar voren komt: Werelds Oude Westen.
- ondersteuning voor ondernemers en lokale samenwerkingspartners vanuit MKB Nederland in een landelijke pilot met managers wijkeconomie.
In Delfshaven wordt o.a. het volgende gedaan:
- winkelstructuur versterken: winkellinten korter maken, kwaliteit en branchering verbeteren en herinrichting van straten. Voorbeeld: vernieuwing Nieuwe Binnenweg.
- versterken creatieve cluster: o.a. faciliteren van wensen uit de creatieve sector op Coolhaveneiland, als vervolg op succesvolle vergelijkbare aanpak in Lloydkwartier.
- wisselwerking op gang brengen tussen innovatieve bedrijvenclusters (o.a. architectenbureaus, maritieme techniek, medische sector) aan de rand van de wijk en de bestaande wijken.
- ondernemers (zzp-ers) stimuleren en meer zichtbaar maken (o.a. via bedrijfsverzamelgebouwen en herontwikkeling bestaand leegstaand vastgoed).
|
WORM in VOC Zeemagazijn (Delfshaven) Lees meer over WORM in het voormalige VOC Zeemagazijn. |
Ten slotte richt zich de Stichting Werkgelegenheid in Rotterdam West (Werk in West) sinds de jaren ’90 op het bevorderen van de werkgelegenheid. Werk in West helpt o.a. bij werving en toeleiding, beroepenoriëntatie en ondersteunt ondernemers bij het werven en opleiden van nieuwe personeelsleden.
Lees meer over de:
- Ondernemerstafel
- Alliantie West-Kruiskade
- campagne Werelds Oude Westen
- pilot van MKB Nederland
- Werk in West
Jongeren en vrouwen
Op sociaal gebied valt de grote aandacht voor jongeren op. De oorzaak daarvan is het hoge percentage jongeren met zware problemen. Het gaat onder meer om gedragsproblemen, gebroken gezinnen, schulden, verslaving of criminaliteit.
Voor de Delfshavense wijken maakt de deelgemeente samen met de corporaties per wijk gebiedsafspraken om meer focus in de aanpak aan te brengen. Projecten die opgestart zijn in dat kader:
- Vroeg- en Voorschoolse educatie voor twee- en driejarigen (i.v.m. taalachterstand)
- Bredeschoolprogramma op alle basisscholen en acht middelbare scholen.
- Jeugdkansenzone: samenwerking tussen alle partijen gericht op de ontwikkeling van jongeren.
- Woonvoorziening voor jongeren in het monumentale Justus van Effenblok (zie ‘Fysiek’).
Thaiboksschool
In het Oude Westen is de Thaiboksschool een belangrijke plek om jongeren op het rechte pad te houden of te brengen. Hier wordt 100 moeilijke jongeren door de sport respect bijgebracht. De gedachte is dat jongeren daardoor beter met anderen in contact komen en beter gedrag vertonen op straat. In juni 2010 is de school geopend. Lees meer…
Vrouwenemancipatie
Daarnaast is er ook specifieke aandacht voor vrouwenemancipatie, met name in Delfshaven. Het streven is om de kansen tot zelfontplooiing te vergroten, waarin thema’s als zelfredzaamheid, werk, onderwijs en maatschappelijke participatie centraal staan. De deelgemeente richt daartoe drie Vrouwenempowermentcentra op, waar vanuit de diverse organisaties gezamenlijk kunnen opereren. Lees meer…
Rol bewoners
Rotterdam West heeft een lange historie van bewoners die zich inzetten voor de buurt. Zo is in het Nieuwe Westen in de jaren ‘80 in de Opzoomerstraat (Het Nieuwe Westen) het ‘opzoomeren’ uitgevonden: bewoners die zelf de handen uit de mouwen steken om hun straat schoner, veiliger en gezelliger te maken.
In het Oude Westen is begin jaren '70 al een actieve bewonersgroep ontstaan, uit protest tegen sloop van de wijk. In de loop der tijd heeft de actiegroep zich ontwikkeld tot een groep bewoners die zich met allerhande thema’s bezighoudt en veel voor de buurt betekent door deel te nemen aan gesprekken met (deel)gemeente en corporatie of door het organiseren van activiteiten. Lees meer op de website van Aktiegroep Oude Westen.
|
Andere initiatieven die momenteel plaatsvinden in Rotterdam West, waar bewoners actief in zijn: ABCD Oud-Delfshaven Delfshavense Duiten Project Straatbeeld Kijk voor nog meer voorbeelden onder ‘Openbare ruimte’. |
Fysieke vernieuwing
Op verschillende plekken in West hebben in de afgelopen jaren gerichte ingrepen in de woningvoorraad plaatsgevonden. Het gaat om renovatie, sloop en nieuwbouw. Ook de komende jaren staan er nog projecten op de rol.
Oude Westen
Woonstad Rotterdam heeft bijvoorbeeld plannen voor de aanpak van circa 850 woningen binnen de vooroorlogse woningvoorraad in het Oude Westen. Houvast biedt het Ruimtelijk Kader Oude Westen dat de gemeente met de corporatie opstelt, als uitwerking van de ruimtelijke paragraaf van de wijkvisie.
In dat kader is in 2010 een Cultuurhistorische Verkenning gemaakt. Het legt de cultuurhistorische kwaliteiten bloot, zodat ze in de planvorming een rol kunnen krijgen.
Download de verkenning (pdf-bestand).
Delfshaven
De fysieke ingrepen in Spangen, Bospolder en Tussendijken zijn nadrukkelijk ingestoken vanuit de ambitie om de aantrekkingskracht van de wijken voor de midden- en hogere inkomens te vergroten en bewoners die sociaal vooruitkomen vast te houden.
De afgelopen jaren zijn enkele opvallende projecten gerealiseerd. In Spangen introduceerde de gemeente het concept van de klushuizen en in Bospolder-Tussendijken zijn woningen gebouwd die qua architectuur en stedenbouw refereren aan de culturele achtergronden van bewoners.
Ten slotte krijgen de particuliere woningvoorraad en de Verenigingen van Eigenaren (VvE's) de nodige aandacht. Lees hieronder meer.
|
Wallisblok - Klushuizenproject Lees meer:
Le Medi – Mediterraans bouwen
Biz Botuluyuz – Collectief particulier opdrachtgeverschap Lees meer:
Particuliere woningverbetering in Delfshaven Lees meer over de aanpak van Woonbron. Justus van Effenblok - Restauratie Rijksmonument |
Openbare ruimte
Opknappen van schoolpleinen, zodat ook voor de buurt meer speelruimte ontstaat. Verbeteren van het verblijfsgebied in (winkel)straten en behoud van straatgroepen door zelfbeheer te stimuleren. Dat zijn enkele voorbeelden van talloze initiatieven – groot en klein - die ondernomen worden op het gebied van openbare ruimte.
|
Andere opvallende projecten in de openbare ruimte: BeSt Court – Delfshaven Creatief beheer - Spangen Dakpark - Bospolder Tussentuin - Oude Westen |
Veiligheid
Rotterdam kent op stedelijk niveau een actieprogramma gericht op veiligheid ('Vertrouwen in veiligheid, meedoen in de stad', 2010-2014). Gebiedsgericht werken staat daarbij centraal: de deelgemeenten voeren de regie op de integrale aanpak in nauwe samenwerking met de partners in de wijk. Wijken krijgen een wijkprofiel gebaseerd op cijfers uit onder andere de sociale en de veiligheidsindex.
Voor de wijken in West vertaalt zich dit onder andere in:
- het in de IWAP’s leggen van verbindingen tussen veiligheid en sociaal en fysieke investeringen op wijkniveau.
- de aanwezigheid van stadsmariniers op de minst veilige plekken: in het Oude Westen en het Nieuwe Westen. Ze brengen problemen grondig in kaart, analyseren situaties en bepalen aan de hand daarvan wat er moet gebeuren. Daarbij werken zij nauw samen met alle veiligheidspartners uit de wijk. Lees meer over stadsmariniers (website Rotterdam Veilig) of over dit type professional (verbindende professional).
Lees meer over het Veiligheidsbeleid...
Download het actieprogramma Veiligheid 2010-2014 (pdf-bestand)
Financiering
In 2008 en 2009 was er in totaal bijna € 33 miljoen beschikbaar voor alle projecten uit de twee wijkactieprogramma’s (2008) van het Oude Westen en deelgemeente Delfshaven. Daarvan was ruim € 4,2 miljoen afkomstig van de gemeente, € 1,2 miljoen van de twee deelgemeenten, € 21,8 miljoen van de corporaties en € 5,7 van het Rijk.
Bovendien is er in totaal bijna € 760.000 beschikbaar voor bewonersinitiatieven in het kader van de 40-wijkenaanpak van het Rijk. De investeringen die de corporaties doen in nieuwbouwprojecten en de bestaande voorraad zijn niet in de bovenstaande bedragen meegenomen.
In de IWAP’s vanaf 2009 zijn geen expliciete bedragen meer opgenomen. Het is daarom niet mogelijk een inschatting te geven van de investeringen vanaf 2009.






