KEI vergelijkt de collegeprogramma's met de visie van VVD en PVV
16 jun 2010
KEI/LSA - De winnaars en verliezers van de verkiezingen zijn bekend, het puzzelen aan een nieuw kabinet is begonnen. De eerste optie die wordt besproken is een centrumrechtse coalitie met PVV, VVD en het CDA. Hoe staan deze partijen tegenover de wijkenaanpak? En stroken hun visies met de lokale collegeakkoorden (2010-2014) van steden met 'Vogelaarwijken'? KEI maakt een quickscan.
Het wijkenbeleid moet worden aangepast en verbreed, maar moet bovenal doorgaan. Dit was de algemene conclusie van D66, SP, ChristenUnie, CDA, PvdA en Groenlinks tijdens een politiek debat georganiseerd door de LSA vlak voor de verkiezingen. De debaters waren verrassend eenduidig over het nut van de wijkaanpak en de noodzaak om door te gaan. Over de manier waarop dit moet gebeuren, verschilden ze nog van mening. Nu de verkiezingsuitslag bekend is, zijn de visies van de twee afwezige partijen, PVV en VVD, echter van grotere invloed op de toekomst van de wijkaanpak. VVD en CDA laten zich in hun verkiezingsprogramma niet expliciet uit over de wijkaanpak. De PVV wel, zij is duidelijk geen voorstander: "er moet bezuinigd worden op de ‘geldverslindende’ wijkaanpak. Of beter gezegd afschaffen", zo luidt het partijprogramma. Hoe rijmt dit met de lokale collegeprogramma’s?
Focus op aandachtswijken blijft
De 18 steden met Vogelaarwijken stellen zich in hun collegeprogramma’s minder terughoudend op ten opzichte van de wijkaanpak dan de winnende partijen PVV en VVD. Sterker, een aantal steden met aandachtswijken stelt dat de wijkaanpak haar vruchten begint af te werpen en dat deze doorgezet moet worden. De mate waarin de steden zich direct uitlaten over de wijkaanpak verschilt sterk. Wel komt in alle programma’s naar voren dat de focus op aandachtswijken (of deze nou onderdeel zijn van de ‘40’ of niet) niet verslapt. Thema’s die direct met de wijkaanpak verbonden zijn komen veelvuldig terug, zoals toeleiding naar werk, participatie, onderwijs, gezondheid en betaalbare woningen. Ook de klassiekers ‘schoon, heel en veilig’ komen vaak terug als prioriteitpunten in de programma’s. Op procesmatig vlak wordt de term ‘wijkgericht werken’ veel genoemd.
Wijkaanpak: doorgaan!
De wil om door te gaan met de wijkaanpak wordt in meerdere collegeprogramma’s letterlijk benoemd. In het program van Amsterdam bijvoorbeeld: “We investeren in onderwijs, armoedebestrijding, de wijkaanpak, openbare ruimte en veiligheid en groen. Nieuwe coalities in de zorg, de woningbouwproductie en de kantorenmarkt gaan met elkaar aan de slag om de moeilijke opgaven die daar liggen voor de stad tot een goed einde te brengen. De Amsterdamse wijkaanpak wordt voortgezet, rekening houdend met de inzet van het Rijk vanaf 2011. Hiervoor reserveren we vooralsnog een budget van € 15 miljoen.” Ook Groningen geeft aan dat zij blijft investeren in haar aandachtswijken en Deventer, met ‘Vogelaarwijk’ Rivierenwijk, spreekt over een herijking van de wijkaanpak: “De eigen verantwoordelijkheid van bewoners voor de directe woon- en leefomgeving blijft centraal staan, maar het is een uitdaging om de wijkaanpak meer van de hele wijk te maken in plaats van alleen het wijkteam en de taakgroepen. De zorg voor de directe leefomgeving is in de wijkaanpak inmiddels goed belegd. De sociale aspecten van een wijk behoeven meer aandacht.” Utrecht stelt in haar program dat het nieuwe college doorgaat met de aanpak van de wijken Zuilen, Ondiep, Kanaleneiland, Overvecht en Hoograven. Zij geeft meteen een aantal focuspunten voor de komende jaren aan: “meer nadruk op de aanpak door en vanuit onderwijs. Dat betekent ook meer aandacht voor werkgelegenheid en wijkeconomie” en “het college hecht groot belang aan de inbreng en betrokkenheid van bewoners in deze aanpak; waar mogelijk moet deze worden versterkt”. Utrecht laat eind 2011/begin 2012 een kwalitatieve evaluatie uitvoeren van de Krachtwijkenaanpak. “De aanpak loopt dan vier jaar en de eerste maatschappelijke effecten zouden dan zichtbaar moeten zijn. Op basis van de evaluatie bepaalt het college de verdere koers voor het programma”, aldus de Domstad.
Ook focus op andere wijken dan de 40
Diverse steden geven aan zich ook op andere dan de huidige aandachtswijken te richten. In Alkmaar bijvoorbeeld dient de aanpak van Vogelaarwijk Overdie als voorbeeld voor een aantal andere wijken en buurten: “Met het ‘Nieuw Alkmaars Peil’ introduceren wij een nieuwe standaard voor een integrale, programmatische aanpak van een aantal Alkmaarse wijken/buurten met aandacht voor zowel fysieke als sociale aspecten waarbij de aanpak van de wijk Overdie model staat”, aldus de stad in haar collegeprogramma. Volgens de nieuwe wijkenwethouder Gert-Jan Leerink (PvdA) werd aandachtswijk Overdie noodgedwongen aangepakt. “Dat willen we in de andere buurten voorkomen. Daarom houden we ieder jaar één wijk tegen het licht, met Overdie als voorbeeld. Klopt alles nog in die wijk? We wachten niet tot er problemen zijn, maar grijpen daarvoor al in. In acht jaar tijd nemen we zo de hele stad onder handen.” Ook Leeuwarden geeft aan dat zij de komende periode “onverminderd” inzet op de aandachtswijken waaronder ‘Vogelaarwijk’ Heechterp Schieringen. De stad wil de wijkaanpak uitbreiden naar andere aandachtswijken en heeft samen met de corporaties zes nieuwe wijken benoemd die aangepakt worden.
Nijmegen is net als Enschede een van de vele steden die zich ook op andere aandachtswijken dan de 40 focust: “De wijkaanpak werpt zijn vruchten af; de meest recente wijk- en stadsmonitor geeft een gemiddeld cijfer van 7,5 te zien. Dat is een relatief hoog cijfer. Veel wijken zijn voldoende zelfredzaam en hebben nauwelijks specifieke ondersteuning nodig. Daarom gaan we focussen op aandachtsgebieden en leggen we prioriteit bij wijken die in de stads- en wijkmonitor relatief slechter scoren”.
Thema’s van wijkaanpak komen veelvuldig terug…
Niet alle programma’s stippen de wijkaanpak even uitgebreid aan. Wel worden in alle collegeprogramma’s concrete voorstellen gedaan op de vijf thema’s die voormalig minister Vogelaar benoemde voor de wijkaanpak (wonen, leren, werken, integratie, veiligheid).
Enschede ziet participatie als een belangrijk thema en koppelt dit aan meer zeggenschap over de eigen leefomgeving en het belonen van zelfwerkzaamheid. Een concreet voorbeeld is een experiment met de werkloosheidsvrije wijk: “We willen Pathmos aanwijzen als wijk waar over twee jaar geen werkloosheid meer bestaat. Iedereen is dan actief, liefst in een betaalde baan. Als dat (permanent of tijdelijk) niet kan, dan in een gesubsidieerde baan of als vrijwilliger bij maatschappelijk nuttige taken. Het ‘salaris’ bestaat dan uit de uitkering, aangevuld met een bonus. Plaatsing van mensen gebeurt op buurtniveau, met behulp van de kennis van de wijkcoach en begeleid door Workstep”.
…met name schoon, heel en veilig
Een veelgehoord thema in de collegeprogramma’s is veiligheid. De klassiekers ‘schoon, heel, veilig’ en ‘leefbare wijken’ komen in vrijwel alle collegeprogramma’s terug. Een greep uit drie programma’s ter illustratie: Maastricht zegt dat “het ingezette beleid met betrekking tot de veilige buurten - samenwerking van burgers, toezichthouders, welzijnswerkers, medewerkers van de woningbouwcoöperaties, stadsdeelleiders en wijkagenten - wordt uitgebouwd. Deze coalitie gaat voor preventie om daarmee repressie overbodig te maken.” Ook Rotterdam, met in totaal zeven Vogelaarwijken, geeft aan dat het “krachtig voortzetten van de aanpak van onveilige en probleemwijken een prioriteit is”. En Nijmegen wil de veiligheid in de wijken stimuleren door een integrale aanpak, waarin woningcorporaties, politie en zorg- en welzijnsinstellingen samenwerken. Bewoners worden bij de aanpak van overlast betrokken en gestimuleerd om zelf hun rol op dit gebied op te pakken.
Lastig te rijmen…
De visies van de PVV en de VVD enerzijds en de lokale collegeprogramma’s van de steden met Vogelaarwijken anderzijds, lijken elkaar vooral te vinden in de aanpak van criminaliteit en het verhogen van de veiligheid en leefbaarheid in aandachtswijken. Uit een eerdere analyse van KEI van de landelijke verkiezingsprogramma’s blijkt dat onder andere de PVV het verhogen van toezicht in de wijk als prioriteit ziet. Ook willen de VVD en vooral de PVV investeren in meer politieagenten.
Zoals eerder gezegd wil de PVV echter af van de ‘geldverslindende Vogelaarwijken-projecten’ en laat de VVD zich niet expliciet uit over de wijkenaanpak. Dit laat zich moeilijk rijmen met het enthousiasme en de speerpunten die de steden met Vogelaarwijken in hun collegeprogramma’s benoemen omtrent de wijkaanpak. Een aantal van hen spreekt letterlijk het belang van continuering van de wijkaanpak uit, anderen maken duidelijk dat ook wijken naast de ‘40’ aandacht behoeven. Kortom, het belang van de aanpak en de focus op aandachtswijken staat nog steeds hoog op de agenda. Het is afwachten, of en zo ja in welke vorm het nieuwe kabinet hier ook haar steun voor zal uitspreken.
Gebruikte bronnen:
